بررسی تاثیر طرح‌واره‌های ناخودآگاه بر ادراک و شکل‌گیری مرزها و قلمروهای فضایی در معماری

علی مشهدی¹ مهدیس زحمتکش²

1) عضو هیأت علمی دانشگاه علم و فرهنگ تهران-
2) کارشناس ارشد معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ تهران

کد IOI مقاله : XGCA-KZDCH
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی معماری، عمران،شهرسازی،محیط زیست و افق های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب(3icacu.ir)
چکیده :
    معماری علاوه بر کالبد ظاهری خویش دارای جنبه‌هایی است که در پاسخ به نیازها و انتظارات ذهنی انسان شکل می‌گیرد. طرح‌واره‌ها به عنوان مخزنی از احساسات، شناخت و گزینه‌های رفتاری برای درک محیط، به کار می‌روند و همین طور پاسخ فرد بر رخدادهای محیطی را کنترل می‌کنند و نقش زیادی در ادراک انسان از محیط خود و ترجیحات فضایی افراد دارند. هدف از نگارش این مقاله، تبیین نقش طرح‌واره‌های ناخودآگاه در ادراک و شکل‌گیری مرزها و قلمروها در فضا توسط کاربر می‌باشد. نوع این پژوهش، کاربردی و از نظر ماهیت کیفی بوده و جمع‌آوری داده‌ها به روش کتابخانه¬ای می¬باشد. در جهت بررسی شکل‌گیری مرزها و قلمروها در فضا، هفت طرح‌واره غالب که پس از تحلیل پرسشنامه با افراد به دست آمد، انتخاب گردید. سپس برمبنای طرح‌واره‌های برگزیده از طریق مصاحبه با هر یک از افراد و همین طور متخصصان طرح‌واره‌درمانی، نوع و دلایل انتخاب فضا در ارتباط با تعیین مرزها و قلمروها توسط کاربر، مورد تحلیل قرار گرفت و در نهایت ترجیحات فضایی افراد بر اساس طرح‌واره‌ها در دو جدول، ارائه گردید. نتایج پژوهش حاکی از آن است که نوع قلمرو افراد با تمامی طرح‌واره‌ها به جز رهاشدگی که نیاز به دریافت حمایت از دیگران دارند، پیوسته یا مرکزی است چرا که اغلب به نیازهای طرح‌واره‌ای افراد پاسخ داده نمی‌شود و به منظور حفظ حریم، جلوگیری از تشدید و تحریک آن‌ها، مرزهای شخصی و کنترل شده را در نظر می‌گیرند که بتوانند مالکیت آن را کنترل کنند و از خود در مقابل احساس ناامنی، ترس و آسیب‌پذیری که در محیط احساس می‌کنند، محافظت کنند. در خصوص افراد با طرح‌واره رهاشدگی به دلیل احتیاج به جلب محبت و حمایت از اطرافیان، قلمروهای حامی یا عمومی را نیز انتخاب می‌کنند و متفاوت با دیگر افراد عمل می‌کنند.

کلمات کلیدی : طرح‌واره‌ها ناخودآگاه ادراک فضا مرزو قلمروهای فضایی