بررسی نقش نگاره یزدی بندی در تزئینات معماری ایرانی

بررسی نقش نگاره یزدی بندی در تزئینات معماری ایرانی

مهدی علی یاری1

1) کارشناسی ارشد معماری گرایش معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر،ایران -

کد IOI مقاله : XKHB-AZCKZC
محل انتشار : کنفرانس سالانه معماری، شهرسازی، هنر، طراحی صنعتی، ساخت و فناوری حکمت بنیان(icahu.com)
چکیده :
    پیشــرفت، ترقــی و گســترش هنــر اســامی در طــول ســال ها، بــه وجــود آورنــده طیف وســیعی از الگوهــای هندســی دو بعدی و ســه بعدی در معماری اســامی بوده اســت و در این میــان، ایران نقــش مهمــی در گســترش هندســه در معمــاری جهــان اسلام داشــته اســت[1] . تزیینات هندســی، یکی از اصول معمــاری ایران در دوران اسلامی اســت کــه در بســیاری آثــار فاخــر و میــراث فرهنگی هنری آن کاربرد داشــته اســت. نقــوش تزیینی به شــکل دوبعدی در قالب منســوجات، ســفالینه ها و در معماری به شــکل کاشــی¬ کاری هندســی(گره) یــا گیاهــی و کتیبه هــای بنایــی در ســردر بناهــا، تاق¬هــا، ایوان¬ها و محراب¬ها اســتفاده شــده اســت و گاهی نیــز در قالــب نقــوش ســه بعدی (کاربنــدی) بــه شــکل مقرنــس، رســمی بندی و یزدی بنــدی در پوشــش آســمانه تالارها، فضــای داخلــی گنبدخانه هــا و بــه صــورت نیــمکار در پوشــش تاق¬هــا و ایوان ها قابل مشــاهده اســت.یزدی‌بندی واژه‌ای فارسی برای گنبد داخلی و تزئینات ایوان است[2]. «یزدی بندی» در اصل نوع ایرانی تزئینات دیوار یا سقف است که برای اتصال یکنواخت چارچوب مستطیلی بنا با سقف طاقدار به‌کار‌ می‌رود. اما، یزدی‌بندی تنها به عنوان تزئینات داخلی گنبد کاربرد ندارد. بلکه، در ایوان‌ها نیز دیده‌ می‌شود. بعنوان‌مثال، این باور عام وجود داشته که چه در بناهای منفرد و چه در مجتمع‌های بزرگ، یزدی‌بندی نقش مهمی را در آرایش معماری ایرانی ایفا‌ می‌کرده است.این تزئینات از حیث اندازه، نوع و مصالح بکاررفته بسیار متنوع‌اند. ازاین‌حیث، ما بر آن شدیم تا کاربردپذیری و مناسبت این تزئینات گنبد داخلی را بیازماییم. برای سالیان متمادی، نگاره «یزدی‌بندی» به عنوان نگاره زینتی برای فضاهای داخلی به‌کار‌ می‌رفت. در تاریخ، یزدی‌بندی را هیچ‌گاه الگوی سازه‌ای ندانسته‌اند[3] با وجود مطالعات متعدد موجود درباره این تزئینات ایرانی، همچنان مورفولوژی معماری، گونه‌شناسی، بافتار هندسی، و حتی واژگانی فنی آن به‌طور کامل مشخص نشده است. می‌توان دستی در مطالعه خصوصیات این نگاره ایرانی داشت تا مفاهیم معاصری برای طرح‌ها و اصول سنتی تزئینات سبک‌های معماری یافت. افزون براین، این نقش هندسی شکل‌گرفته می‌تواند به‌طور قیاسی در واکاوی و فهم اساس انواع گوناگون تزئینات معماری ایرانی استفاده شود. از سویی دیگر، می‌توان گفت این هندسه از ویژگی‌های اصلی ترکیب معماری ایرانی‌ست. استفاده از نگاره‌های هندسی شکل‌گرفته در گذشته برای معماری بومی نتیجه‌بخش نیست. اما، جستجوی هندسه‌های مبتکرانه یکی از موضوعات جالب‌توجه در معماری معاصر بوده است[4] هندسه تزئینی در معماری ایرانی به دو شکل کاربرد دارد:علمی و عملی. علم هندسه مبانی نظری، و ابعاد عملی‌اش شیوه‌های مفهومی، فلسفی و عرفانی را در بر‌ می‌گیرد که معماران ایرانی از آن در خلق شاهکارهای معماری بهره گرفته‌اند. بااین‌حال، مطالعه تأثیر هندسه بر شکل‌دهی معماری ایرانی بسیار با کم‌توجهی روبرو بوده است.

کلمات کلیدی : نگاره یزدی بندی معماری ایرانی تزئینات گنبد هندسه یزدی بندی