بازشناسی عوامل مؤثر در استقرار و شکل‌گیری بافت روستا مطالعه موردی: بافت تاریخی روستای عباس آباد شاهرود

بازشناسی عوامل مؤثر در استقرار و شکل‌گیری بافت روستا مطالعه موردی: بافت تاریخی روستای عباس آباد شاهرود

ندا سلیمانی1 احمد اصغریان جدی2

1) مدرس دانشگاه و کارشناس ارشد مرمت و احیاء بناها و بافت‌های تاریخی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران-
2) دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران-

کد IOI مقاله : XYEA-AKDHG
محل انتشار : چهارمین کنگره بین المللی عمران، معماری و توسعه شهری(4icsau.ir)
چکیده :
    مهم‌ترین سهم از محیط‌های بومی متعلق به سکونت‌گاه‌هایی است که در قالب روستا پدید آمده‌اند. روستاها به عنوان اولین شکل از حیات جمعی انسان در یک عرصه طبیعی متأثر از عوامل مختلف اقلیمی، اقتصادی و ... می‌باشند. هدف این مقاله بررسی تأثیرپذیری کیفیت استقرار و شکل‌گیری بافت تاریخی روستای عباس آباد شاهرود از عوامل مختلف طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است. این تحقیق به روش تحلیل – توصیفی و بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی و مصاحبه حضوری با ساکنان روستا صورت گرفته و در زمره پژوهش‌های کیفی است. در مقاله حاضر ابتدا عوامل مؤثر بر استقرار و شکل‌گیری بافت سکونت‌گاه‌های روستایی به طور عام برشمرده شده و سپس مهم‌ترین الگوهای اثرگذار بر بافت تاریخی روستای عباس آباد مورد مداقه قرار گرفته است. روستای عباس آباد به لحاظ برخورداری از شرایط خاص به عنوان مصداقی زنده معرفی شده است؛ من جمله ناامنی منطقه در گذشته‌های دور، موقعیت استراتژیک روستا و مجاورت با راه کاروان‌رو و محدودیت‌هایی که ناحیه کویری برای زندگی ساکنان در پی دارد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که ساختار کالبدی این روستا و اصلا چرایی شکل‌گیری و تداوم حیات در آن متأثر از این عوامل است: نظام دفاعی و تأمین امنیت ساکنان، نظام آبرسانی جهت دستیابی به آب مورد نیاز، نظام ارتباطی و ارائه خدمات به کاروانیان. این‌ها در کنار سایر عوامل اثرگذار، بافت تاریخی با هویت و واجد ارزشی بر جای گذاشته‌ که بدون توجه به هر یک از آن‌ها استقرار و تداوم حیات روستای تاریخی عباس آباد امکان‌پذیر نبوده است.

کلمات کلیدی : استقرار روستا شکل‌گیری روستا نظام دفاعی نظام آبرسانی نظام ارتباطی