چهارصفه؛ کهن‌الگوی بومی و جایگاه آن در معماری خانۀ ایرانی

چهارصفه؛ کهن‌الگوی بومی و جایگاه آن در معماری خانۀ ایرانی

سیده مریم طباطبایی زواره1 مریم عظیمی2 بهروز شهبازی چگنی3

1) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری گرایش معماری، دانشگاه هنر اصفهان، ایران
2) استادیار گروه معماری، دانشگاه هنر اصفهان، ایران
3) مربی گروه معماری، دانشگاه هنر اصفهان، ایران

کد IOI مقاله : XYEA-AKEZZ
محل انتشار : چهارمین کنگره بین المللی عمران، معماری و توسعه شهری(4icsau.ir)
چکیده :
    معماری بومی به عنوان منظومه‌ای طولی و به هم پیوسته، با بازآفرینی الگوهای بومی در گسترۀ زمانی و مکانی مختلف، صورت‌های متفاوتی به خود گرفته است. در واقع مشابهت کالبدی در معماری کاربری‌های مختلف و رویدادهای متفاوت در آن‌ها، نشان از الگوهایی دارد که قابلیت انطباق و سازگاری با عملکردهای گوناگون را دارند. در این پژوهش الگوی زندۀ چهارصفه به عنوان مصداق بارز و کامل تجلی کهن‌الگوی بومی در خانه معرفی می‌شود. هدف از این پژوهش رجوع به مفاهیم ازلی در الگوی چهارصفه است که معماری ایرانی- اسلامی از آن‌ها برخاسته است. از این رهگذر با تکیه بر نظام هستی و اصول معماری سنتی، به بررسی معانی رمزین و بنیادین نهفته در این الگو می‌پردازیم و به دنبال ریشه‌یابی الگوهای مؤثر در بازآفرینی سکونتگاه انسان خواهیم بود. در پژوهش حاضر گردآوری اطلاعات به شیوۀ اسنادی انجام گرفته است. تطبیق پلان‌های گردآوری شده با برخی از گفته‌های متون و پژوهشگران اخیر، مبنای تجزیه و تحلیل یافته‌هاست و در نهایت نتایج، بر اساس یافته‌های حاصل از مطالعات کتابخانه‌ای و همچنین مشاهدات میدانی صورت گرفته از چندین خانۀ چهارصفه‌ای، ارائه شده‌اند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که بازخوانی الگوی چهارصفه با رویکردی معناگرایانه و استخراج مفاهیم ازلی آن، مفاهیمی که برخلاف تغییرات متعدد کالبد چهارصفه همچنان پابرجاست و ریشه در فطرت انسان دارد، می‌تواند دست‌مایۀ طراحی خانۀ امروز قرار بگیرد و گامی برای رهایی معماری امروز از سردرگمی و آشفتگی کنونی باشد و در نتیجه دستیابی به مفهوم فضایی درخور سکونت را تحقق ‌بخشد.

کلمات کلیدی : چهارصفه کهن‌الگوی بومی معانی رمزین و بنیادین نهفته خانۀ امروز