جلوه های حضور آب در معماری حمام های سنتی ایران
جلوه های حضور آب در معماری حمام های سنتی ایران
پرژک محمدپور1 حمید صنیعی پور2 نرجس صادقی3
1) دانشجوی دکترای معماری
2) هیات علمی دانشگاه تهران
3) فارق التحصیل معماری
کد IOI مقاله
:
XYEA-BZBFE
محل انتشار :
چهارمین کنگره بین المللی عمران، معماری و توسعه شهری(4icsau.ir)
چکیده :
آب به عنوان یکی از اساسی¬ ترین عناصر طبیعی، از روزگاران کهن، تأثیر بسزایی در شکل¬ گیری و شکوفایی فضاهای شهری و معماری داشته است. شهرسازی و معماری ایران سرشار از حضور زیبای آب، به عنوان مظهری از پاکی و زایش است. ترکیب این عنصر با معماری ایرانی- اسلامی چنان است که به سختی می¬ توان بنا را بدون آن در نظر آورد. حمام¬ های سنتی از مهم¬ ترین گونه¬ های حمام های شهری و روستایی تاریخ معماری ایران به شمار می ¬رود که عملکرد آن در گرو حضور عنصر بی ¬بدیل آب است. گرمابه ¬های قدیمی این دیار به واسطه جهان ¬بینی مردمانش و توجه همزمان آنان به پاکی جسم و پالایش روان و همچنین سابقه طولانی آیین شستشو در ایران کهن و نظر به توجه دین مبین اسلام به پاکیزگی و طهارت، قداست و حرمت آب، از جایگاهی ویژه برخوردار گشت. تعدد حمام¬ها در دوره ¬های مختلف اسلامی تاکیدی بر این مدعاست. معماران ایرانی، با استفاده از تمام محدودیت ¬ها و امکانات، به ساخت و ارائه بهترین نمونه¬ ها پرداختند. آب، حیات ¬بخش فضاهای حمام است. وجود حمام بدون حضور عنصر لطیف آب بی ¬معناست. استفاده از آب در گرمابه¬ های قدیمی به صور مختلف و بهره¬ گیری از قدرت آب برای مقاصد گوناگون نشان از دانش بالای سازندگان آن دارد. این نوشتار با هدف شناخت توجه گذشتگان به عناصر طبیعی و نحوه بهره¬ گیری آنان از طبیعت و تأثیر حضور آب در معماری فضاهای حمام، به بررسی مراتب و شکل حضور آب در گرمابه¬ های سنتی ایران پرداخته¬ است. این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی است که جمع¬ آوری اطلاعات آن بر مبنای مطالعات کتابخانه ¬ای - اسنادی و میدانی صورت گرفته است. نتایج نشان می¬دهد؛ معمار ایرانی با شناخت صحیح از نیاز انسان و آگاهی از ویژگی ¬های منحصر به فرد آب توانست با رعایت تمام جوانب شرعی، طبی، جسمی، روحی و استفاده صحیح از آب در معماری بنا، فضایی فراهم آورد تا انسان لختی بیاساید و از امکاناتش بهره¬ مند شود.
کلمات کلیدی : معماری حمام حضور آب گرمابه پاکی