شاخصه‌های معماری در رصدخانه‌های خورشیدی ایران باستان(نمونه‌های موردی: کعبه‌ی زرتشت، رصدخانه‌ی خورشیدی چغازنبیل و رصدخانه‌ی خورشیدی مسجد سلیمان)

شاخصه‌های معماری در رصدخانه‌های خورشیدی ایران باستان(نمونه‌های موردی: کعبه‌ی زرتشت، رصدخانه‌ی خورشیدی چغازنبیل و رصدخانه‌ی خورشیدی مسجد سلیمان)

ایلقار اردبیلچی1

1) دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد مهندسی معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.

کد IOI مقاله : XYKF-BKGZE
محل انتشار : کنفرانس بین‌المللی معماری و ریاضیات(arch-math.kashanu.ac.ir)
چکیده :
    بناهای تقویمی را باید فصل مشترک معماری و اختر شناسی/نجوم دانست. مکانی که داده‌عای حاصل از مطالعات نجوم در قالب کالبد معماری تجلّی پیدا می‌کند تا امکانی برای گاه‌شماری را فراهم آورد. بر این اساس به روش تفسیری-تاریخی و با هدف شناسایی این داده‌های نجومی و تأثیر آن بر کالبد معماری گونه‌ی خاصّی از بناهای تقویمی؛ یعنی رصدخانه‌های خورشیدی و همچنین گونه‌ای از رصدخانه‌های پرکاربرد در معماری ایران برای ادامه‌ی مطالعه انتخاب شد. از میان این گونه‌ی خاص، که می‌توان آن را با عنوان رصدخانه‌های خورشیدیِ حفره‌دار معرفی کرد، سه نمونه‌ی شاخص مورد بررسی قرار گرفت. داده‌های حاصل از مطالعات کتابخانه‌ای به روش توصیفی-تحلیلی واکاوی شد. نتایج حاکی از آن است که در معماری این دسته از رصدخانه‌های خورشیدی بر مبنای داده‌های حاصل از موقعیت خورشید در آسمانِ یک سال خورشیدی، جهت‌گیری بنا، جبهه‌ی جای‌گذاری حفره/قاب/طاق، عمق و عرض آن و همچنین زاویه‌ی میان حفره‌ها را تعیین می‌شود. که در نهایت همه‌ی این موارد نشان از دقت اندازه‌گیری‌های مرتبط با خورشید و قابلیّت معمار در تبدیل این داده‌ها به اطلاعات قابل استفاده در معماریِ این دسته از بناهای تقویمی دارد؛ چراکه به خوبی این ابنیه کارکرد گاه‌شماره‌ی خود را در طول سالیان ادا می‌کردند.

کلمات کلیدی : رصدخانه‌ی خورشیدی معماری ایرانی کعبه زرتشت چغازنبیل مسجد سلیمان