کیفیت انعطاف پذیری در معماری خانه های ایرانی-اسلامی با نگاه ویژه به خانه طباطبایی های کاشان

فروغ رضوی1 بهرام شاهدی2

چکیده :
خانواده در فرهنگ انسانی اولین و اصیل ترین نهاد اجتماعی است که براي کارکرد بهینه نیازمند آرامش می باشد؛ همچنین وجوه فردي آرامش نیز به عنوان یک نیاز روانی براي هر انسان، روشن و مورد انتظار از فضاي خانه است. خانه پدیده ای است حاصل کنش عوامل گوناگون؛ که فرهنگ و اجتماع در شکل دهی آن سهمی بزرگ دارند. در جوامع سنتی، این اثر پذیری در بعد فرهنگی بسیار بیش از امروز بوده که نتیجه، همسازی بیشتر با ساکنان و شرایط آنان بوده است. شناخت جنبه های این برهم کنش می تواند زمینه ساز به کار گیری آن مطابق با امروز باشد. از سوی دیگر خانه های یک دوره تاریخی روشن کننده برخی جنبه های شرایط اجتماعی زمان خود نیز هستند. این پژوهش به منظور شناخت چگونگی تاثیر گذاری شرایط اجتماعی و اعتقادی ساکنان بر معماری و به ویژه سازمان دهی فضاهای خانه های سنتی ایران و چگونگی تطبیق فضاها با نیازهای کاربران آن شکل گرفته است.تنظیم رابطه ی انسان، طبیعت و معماري از اصلی ترین عوامل تعیین کننده در دستیابی به آرامش می باشد. قابلیت تنظیم رابطه مذکور در چارچوب یک محیط ساخته شده به انعطاف پذیري به عنوان یکی از کیفیات فضا بستگی دارد. این کیفیت انعطاف پذیری به عنوان یکی از سنن معماري ایرانی- اسلامی در غالب فضاهاي موجود در معماري ایرانی دوره اسلامی قابل شناسایی است، وجهی که به نظر میرسد در معماري امروز کمتر به آن پرداخته می شود. معمار سنتي با بهره گيري از هويت ديني ايماني که محدود به زمان و مکان خاصي نبود، فضايي را خلق مي کرد که بازتاب انديشه های ديني خويش بود و به نيازهاي دروني افرادي که در آنجا زندگي مي کردند، توجه داشت .خانه به عنوان خصوصی ترین ملک هر فرد در اجتماع که از امنیت و حریم مشخص و ویژه برخوردار است، بیش ترین تأثیرپذیری را از این طرز تفکر دارد تا بتواند پاسخ گوی نیازهای مادی و معنوی مخاطبان خود باشد. در شکل گیري خانه های سنتی عوامل و عناصر زیادي نقش داشته است. در این میان، یکی از عوامل تعیین کننده، ارزشها و باورهای دینی است که سبب شکل گیری فرهنگ های مختلف شده است. روش تحقیق در پژوهش حاضر، از نوع توصیفی- تحلیلی است. ﻧﮕﺎرﻧﺪه ﺑﺎ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ اي اﺑﺘﺪا ﺑﻪ بررسی تاثیر آموزه های اسلامی بر خانه ی مسلمانان پرداخته و سپس به ﺑﺮرﺳﯽ ﻓﺎﮐﺘﻮرﻫﺎي ﻣﻮﺛﺮ در اﯾﺠﺎد اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﯾﺮي ﺑﺎ ذﮐﺮ ﻣﺰاﯾﺎي آن در ﻣﺴﮑﻦ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و بعد از ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آن، ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﺳﻨﺘﯽ (به طور ویژه خانه طباطبایی ها) روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﻃﺮاﺣﺎﻧﻪي ﺳﻨﺘﯽ را ﺑﺮاي دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﯾﺮي در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻤﻮدارﻫﺎﯾﯽ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده ﮐﻪ داﻣﻨﻪ ي ﮔﺴﺘﺮده اي از ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ را ﭘﯿﺶ روي ﻣﻌﻤﺎر ﻗﺮار ﻣﯽ دﻫﺪ و او ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺑﺰارﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاي دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻣﺴﮑﻦ ﻣﻨﻌﻄﻒ، ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ و ﻧﯿﺎزﻫﺎي ﻫﺮ ﭘﺮوژه، ﯾﮏ ﯾﺎ ﺗﻌﺪادي از آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان روﯾﮑﺮد اﺻﻠﯽ ﻃﺮح ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه و از آن ﺑﻬﺮه ﺑﺒﺮد. در واﻗﻊ ﻃﺮاح ﺑﺎ ﮔﺰﯾﻨﺶ و اﺟﺮاﯾﯽ ﮐﺮدن اﯾﻦ روﯾﮑﺮدﻫﺎ در ﻗﺎﻟﺐ اﯾﺪه ﻫﺎي ﻃﺮاﺣﯽ ﺧﻮد ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ زﻣﯿﻨﻪ اي را ﺑﺮاي ﮔﺴﺘﺮش اﻣﮑﺎن ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﮐﺎرﯾﺮ ﺑﺎ اﯾﺠﺎد ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎي ﻣﺘﻨﻮﻋﯽ از اﺳﺘﻔﺎده ﻫﺎي ﻣﺘﻐﯿﺮ در اﺧﺘﯿﺎر وي ﺑﺮاي ﺳﺎﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﻓﻀﺎي زﯾﺴﺘﯽ اش ﻗﺮار دﻫﺪ.

کلمات کلیدی : خانه مسلمانان فرهنگ انطباق معماری سنتی انعطاف پذیری خانه طباطبایی ها


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : .تاریخ و معماری
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی عمران، معماری و مدیریت توسعه شهری در ایران
آدرس وب سایت کنفرانس : caumconf.com
کد IOI مقاله : XCZH-EDZFA
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XCZH-EDZFA

سایر مقالات محل انتشار
  1. بازخوانی و سنجش مولفه های طراحی مجتمع اقامتی-رفاهی سالمندان با رویکرد ارتقای کیفیت زندگی سالمندان با هدف ارتباط میان نسلی
  2. الگوي برنامه ريزي و جايگزيني نيازمنديهاي شهري
  3. مشکلات بافت فرسوده شهری
  4. بررسی اهميت و لزوم بهسازی مسيل های شهری )باتوجه به عوامل هيدرولوژیک، زیست محيطی، قانونی، اجتماعی واقتصادی(
  5. بررسی اثر متاکائولن و الیاف پروپیلن بر پارامترهای مقاومتی بتن پوزولانی
  6. شناخت الگوی رشد کالبدی- فضایی شهر شیراز با استفاده از مدل های کمی
  7. آسیب شناسی حاشیه نشینی و راهکارهای مدیریت شهری (نمونه موردی: محله شهرک سعدی شیراز)
  8. تحلیل گونه‌شناختی مسجدهای تاریخی حوزۀ جنوب البرز
  9. سنجش و ارزیابی مولفه های موثر بر افزایش حس امنیت ساکنین محدود شهر ری
  10. ارایه راهکار های موثر بر ارتقای پیاده مداری فضاهای شهری با رویکردی ویژه بر شهر سالم
  11. کیفیت انعطاف پذیری در معماری خانه های ایرانی-اسلامی با نگاه ویژه به خانه طباطبایی های کاشان
  12. اهمیت آموزش و افزایش فرهنگ ایمنی در بین کارگران و عوامل اجرایی در صنعت عمران
  13. بازمروری بر مفهوم ردپای اکولوژیک (بوم‌شناختی)
  14. بررسی پدیده ضربه قوچ درشیر پایین دست مخزن آب شرب
  15. بررسی راهبردهای توسعه پایدار با رویکرد حفظ منابع طبیعی