بررسی نقش نمادین آینه کاری در بناهای مذهبی ایران با تاکید بر جایگاه معنایی آینه در ادبیات عرفانی

شیما رجبی توارات1

چکیده :
هنر اسلامی دارای گنجينه عظيمی از معانی عميق عرفانی و حكمت الهی است؛ زيرا اين هنر ريشه در بنيان‌های ژرف معنوی و الهی دارد. متأسفانه ما در بررسی «هنر اسلام» شاهد گستره وسيعی از نگرش‌ها و رويكردهای تاريخی در قالب «تاريخ هنر» بوده‌ايم و جای خالی نگرش‌هايی عميق¬تر با نگاهی عرفانی به اين هنر در بستر رويكردهای فلسفی قابل مشاهده است. در واقع تعمق در جنبه درونی اين هنر و زبان رمزگونه و لسان تمثيلی آن كه حاوی بنيان‌هايی متافيزيکی و عرفانی بوده ضرورتی انکارناپذير است و کاستی¬های فراوانی در اين زمينه همچنان در محافل دانشگاهی مشاهده می¬شود. آیینه در هنر و ادبیات ایران دارای جنبه¬ها و معانی بسیار است و بیش از آن که به عالم مادی اشاره داشته باشد، حکایت از عالم دیگر دارد. روش پژوهش حاضر توصیفی– تحلیلی است. در این پژوهش، با استناد به منابع کتابخانه‌ای، پس از اشارۀ مختصر به خاستگاه هنر آینه‌کاری و بررسی تفاوت¬های آینه-کاری در ابنیه مذهبی، سعی می¬شود نظر فیلسوفان و عارفانی نظیر ابن¬عربی، امام محمد غزالی و چند تن دیگر را در مورد مفاهیم عرفانی و فلسفی آینه مورد بررسی قرار داده و سپس مصادیق آن در معنای استعاری آینه در اشعار مولانا، بیدل دهلوی، شبستری و جامی مورد توجه قرار می¬گیرد. نتایج پژوهش نشان می¬دهد آینه در بین عرفا برای خداشناسی و اثبات اصول وحدت وجود از اهمیت ویژه¬ای برخوردار است و در ادبیات بارها به صورت استعاره از دل مؤمن، خدا، جهان هستی و عالم معنا به¬کار رفته است. مفهوم آینه در آینه امام محمد غزالی که مولانا در اشعار خود به¬کار گرفته است، بیشترین قرابت معنایی را با شیوه آینه¬کاری در زیارتگاه¬ها دارد. در این مفهوم شناخت عالم معنا و کشف امر نامتناهی از طریق تقابل موازی دو دل (آینه)-عشق مجازی- حاصل می¬شود. در زیارتگاه¬ها دل زائر در مقابل معصوم قرار می¬گیرد و معرفت حاصل می¬گردد.

کلمات کلیدی : آینه کاری هنر اسلامی نمادشناسی آینه ادبیات عرفانی عرفان اسلامی


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : هنرهای ایرانی اسلامی
محل انتشار : کنفرانس ملی معماری، عمران، شهرسازی و افق های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب
آدرس وب سایت کنفرانس : icacu.ir
کد IOI مقاله : XDZC-EGEAB
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XDZC-EGEAB

سایر مقالات محل انتشار
  1. بازآفرینی بافت‌های تاریخی شهری با رویکرد هویت مبنا (نمونه موردی: منطقه 12 شهر تهران)
  2. بررسی خصوصیات و ویژگی¬های کاخ¬های دوران صفوی بر اساس منابع مکتوب سفرنامه شاردن
  3. معماری فیگوراتیو در ایران و ویژگی ها وتاثیرات آن از کشورهای غربی در دوران مدرن و نوگرا
  4. بررسی مدارس علوم دینی با رویکرد هویت ایرانی-اسلامی شهر تبریز
  5. بررسی نقش نمادین آینه کاری در بناهای مذهبی ایران با تاکید بر جایگاه معنایی آینه در ادبیات عرفانی
  6. بازشناسی تحلیلی معماری مساجد دوره تیموری ایران با تأکید بر هندسه، همجواری و سازماندهی فضایی، نمونه موردی: مسجد گوهرشاد مشهد
  7. بازشناسی معماری اقلیمی خانه های دوره قاجار ایران (نمونه موردی خانه بروجردی ها در کاشان)
  8. بررسي تمديد مدت پيمان بر اثر تاخير در پرداختهاي مالي با رويكرد تحليل نواقص و ابهامات بخشنامه 5090
  9. بررسی بازطراحی میدان شهری باتوجه به رویکرد کیفیت محیط
  10. بازخواني مؤلفه هاي مؤثر در معماری فضاهاي جمعي-آييني مبتني بر حكمت هنر و معماری اسلامي
  11. نقش آموزش معماری در نحوه شکل¬گیری سبک التقاطی نئوکلاسیک رومی در طراحی نمای ساختمان¬های مسکونی در تهران
  12. پیاده در شهر، چرا و چگونه؟ (با بررسی تئوری ها و تجارب داخلی و خارجی)
  13. بازسازی و تغییر کاربری کاخ مادر چالوس به فرهنگسرا با رویکرد حس تعلق به مکان
  14. سرمشق های پیشگیرانه از حریق و حوادث در بنا و بافت های فرهنگی - تاریخی
  15. تاثیر شهرگرایی بایوفیلیک بر منافع اقتصادی - اجتماعی شهرها و بیانیه گام دوم انقلاب