سیر تکاملی نظامهای کشاورزی در ایران از آغاز تاریخ تمدن تا اوایل دوران اسلامی و پایان آل بویه (با نگاهی بر استان های خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان)

فرهود گل محمدي1 ناصر میر2

چکیده :
زندگی ده نشینی نزدیک به ده هزار سال پیش در خاورمیانه منجمله ایران آغاز گردید و متعاقباَ زندگی شهری در حدود شش هزار سال پیش شکل گرفت. بنابراین در طول شش هزار سال گذشته سه نوع زندگی یعنی ده نشینی،کوچ نشینی(عشایری) و شهر نشینی در ایران وجود داشته و هنوز وجود دارد. اما در طول این مدت- به غیر از نیم قرن اخیر و بویژه سه دهه گذشته- روستاییان اکثریت جمعیت را دارا بوده اند و حال آنکه جمعیت کوچ نشینان و شهر نشینان نسبتاَ کم بوده است. روستاییان نه تنها بیشترین جمعیت ایران را تشکیل می داده اند، بلکه تولید مواد غذایی به ویژه فراورده های کشاورزی را نیز در دست داشته اند. در تمام ممالک مسئله زمین و مالکیت بر آن امری است پیچیده، اما در ایران این مسئله از پیچیدگی خاصی برخوردار است. وسعت مملکت، تنوع شرایط طبیعی، همزیستی جوامع روستایی با عشایری، و بالاخره حمله های مکرر اقوام خارجی (مانند عرب، ترک، مغول و غیره) هر کدام به سهم خود اثرات زیادی بر مقوله مالکیت بر زمین داشته اند و مجموع اثرات آنها سیستم پیچیده ای از مالکیت را بوجود آورده اند. امروزه بر نویسندگان تاریخ جهان و حتی بر همه کسانی که اندک شناختی از پیشینه تمدنهای باستانی دارند، این نکته به خوبی روشن شده است که ایرانیان در پیشبرد فرهنگ و مدنیت جامعه بشری نقش بس والایی داشته اند. چنانچه آرتور پوپ در کتاب خود تحت عنوان ((شاهکارهای هنر ایران)) گفته است: ((کسانی از دانشمندان عصر ما عقیده دارند شاید ایران نخستین گهواره فرزند آدمی و مظهر تمدن بشری بوده است. کشاورزان ایرانی از اعصار بسیار دور تاریخ تا ظهور اسلام و حتی پس از آن توفیق آن را داشته اند که گونه های زیادی از رستنی های وحشی سرزمین خود را اهلی نموده و پرورش دهند، رستنی هایی که برخی از آنها ابتدا به اقوام و ملل باستانی و سپس به همراه گونه های دیگر به مسلمانان معرفی گردیدند. ابداع روشهای مناسب آبیاری و بهره وری از منابع آبهای سطحی و زیر زمینی در هریک از مناطق ایران باعث پیشرفت های چشمگیری گردیده است که بقایای سدها و شبکه های آبیاری ادوار باستان و نیز قناتهای به جای مانده از آن روزگار تأییدی است بر این مطلب، چنانچه ((هرودوت)) از چگونگی بهره وری آب رود جیحون جهت زراعت توسط ایرانیان که با بستن سد بر روی شاخه های این رود انجام گرفته، خبر داده است. او جریان چگونگی زراعت گندم و به کار بردن کود حیوانی به منظور تقویت زمین کشاورزی توسط ایرانیان را در کتاب ((تاریخ هرودوت)) ذکر کرده است. در تاریخ بعد از اسلام و در ميان حکومت های ايرانی، می توان از صفّاريان، سامانيان و آل بويه ياد کرد که در ترويج علم و انديشه و بزرگداشت فلاسفه و دانشمندان و حمايت از زبان و ادب فارسی کوشا بودند. در این مقاله پس از ارائه مختصری از چگونگی و دلایل تاریخ مهاجرت اقوام آریایی به ایران، به بیان کشاورزی در ایران باستان، دین زرتشت و کشاورزی،کشاورزی در دوران هخامنشی، اشکانی، سلوکیه، ساسانیان، کشاورزی با ظهور اسلام و تأثیر حاکمیت اعراب بر کشاورزی ایران، کشاورزی دوران اسلامی در ایران مستقل صدر اسلام تا دوران آل بویه، قنات و تاریخچه آن، معرفی کتابهای کشاورزی در ایران باستان تا دوران آل بویه و ... می پردازد. شيوه گردآوري مطالب از منابع كتابخانه اي و ... مي باشد كه تجربه چهار دهه تحصيل، تدريس و مطالعه مباحث جامعه شناسي و مردم شناسی روستایی،کشاورزی و عشایری توسط نويسنده در نوشتن آن ياري فراواني نموده است و در ضمن عکسهای میدانی پژوهش از آتار باستانی کشاورزی در استانهای خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان در آن توسط نویسنده گنجانده شده است.

کلمات کلیدی : نظامهای کشاورزی ایران سیر تکاملی دوران آغازین تاریخ تمدن دوران اسلامی خراسان جنوبی سیستان و بلوچستان


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : زیست بوم پایدار و توسعه
محل انتشار : ششمین کنگره بین المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران
آدرس وب سایت کنفرانس : 6icsda.ir
کد IOI مقاله : XEBK-HZKAF
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XEBK-HZKAF

سایر مقالات ارائه دهنده
  1. نقش صنایع دستی و اکوتوریسم در توسعه پایدار و اشتغالزایی منطقه روستای چهارده بالا شهرستان بیرجند از دیدگاه مردم محلی
  2. بررسی اثرات اقتصادی و اجتماعی دهیاری ها در بخش جلگه زوزن شهرستان خواف
  3. سیر تکاملی برنامه های ترویج و توسعه کشاورزی و روستایی هندوستان از دوران استعمار بریتانیا تا شکوفایی امروز (با نگاهي بر نتایج و خط مشی های کنگره ترویج و آموزش کشاورزی 2014 برای این سیستم)
  4. بررسی موانع و راهکارهای توسعه و ترویج کشت¬های گلخانه¬ای در شهرستان زابل
  5. بـررسی پـیـا مـدها و اثـرات اجـرای طـرح هـادی روستایی (مطالعه موردی روستاهای فـورخاص و دره عبـاس شهرستان درمیـان استان خراسان جنوبی)
  6. بـررسی اثرات توسعه اي تعاونی روستایی زنان خراشاد بيرجند در توانمندسازی، ایجاد اشتغال، حفظ محیط و ماندگاری مردم محلی
  7. ‎ اكوتوريسم راهکاری مناسب در‎ ‎توسعه پایدار خراسان جنوبی‎ ‎‏(مطالعه موردی: تالاب كجي نمكزار شهرستان نهبندان)‏
  8. نقش بازارچه های محلی و روزانه در افزایش رضایت مصرف کنندگان ‏ و درآمد تولیدکنندگان محصولات کشاورزی در استان های گیلان و ‏خراسان جنوبی
  9. بهره وری منابع آب در شرایط جهانی شدن اقتصاد در کشورهای جهان ‏دارای منابع آبی مشترک ( نگاهی بر تالاب بین المللی هامون)‏
  10. ارزیابی نیازهای آموزشی- ترویجی گاوداران پرورش دهنده گاو شیری ‏ در مجتمع دامداری شهر اسلامیه استان خراسان جنوبی
  11. بررسی نقش شرکت سهامی زراعی ایثارگران دشت خوشاب در ایجاد اشتغال و توسعه پایدار، امنیت و ماندگاری روستاییان و بهره برداری از منابع آبی مشترک در مناطق مرزی شهرستان سربیشه استان خراسان جنوبی
  12. نگاهی بر جنگ های آب و حقوق و قوانین بین المللی در مدیریت منابع آبی (همراه بررسی وضعیت روستاییان در شرایط خشکسالی های اخیر در حوضه های آبی زاینده رود و جنوب شرق کشور)
  13. نگاهی بر ظرفیت ها و اثرات طرح گردشگري روستاهای چنشت و مزارکاهی در بهبود كيفيت زندگي، اشتغال، امنیت و مسكن مردم محلی شهرستان سربیشه استان خراسان جنوبی
  14. بررسی دیدگاههای مردم محلی در مورد اثرات اقتصادی- اجتماعی- فرهنگی گردشگری و خانه های دوم در روستای خرو شهرستان طبس
  15. A viewpoint toward rural women participation for entrepreneurship, empowerment and sustainable development in boundary regions in south-east of Iran
سایر مقالات محل انتشار
  1. مطالعه دیدگاه شهروندان شهر رشت درباره‌ی نقش گیاهان زینتی فضای سبز درسبک زندگی آن‌ها
  2. سیستم گردشگری و زنجیره ارزش گردشگری
  3. بررسی نقش توسعه پایدار در محیط زیست سالم
  4. بررسی عوامل موثر درروشهای حسابداری مدیریت آب
  5. ارزیابی اثرات زیست محیطی گردشگری بر شهرهای ساحلی استان بوشهر با استفاده از روش ارزیابی اثرات سریع (RIAM)
  6. بررسی دما، پرایمینگ بذر و مدت آن بر جوانه زنی و رشد گیاهچه در گیاه پنبه
  7. سرمایه گذاری کشاورزی، ظرفیت تولید و بهره وری
  8. بررسی اقلیم آسایش شهر انزلی به منظور تعیین تقویم زمان گردشگری
  9. بازارچه مرزی ماهیرود نمونه ای موفق در استفاده از ظرفیت های مناطق روستایی استرتژیک در اشتغالزایی و توسعه پایدار استان خراسان جنوبی (مرزبانی و امنیت درگسترش آن و روابط اقتصادی با افغانستان پسا آمریکا)
  10. گردشگری مذهبی در مناطق روستایی استان چهارمحال و بختیاری (امامزاده حضرت حمزه علی (ع) از نوادگان امام سجاد (ع) در شهرستان بلداجی)
  11. اهمیت مشارکت در آموزش برای توسعه پایدار و بهداشت (مطالعه موردی: شهرداری کرج)
  12. گروه گونه های بوم شناختی جل (Prunus Laurocerasus L.) در درّه واز
  13. Dye-contaminated effluent: microbial methods for long-term remediation
  14. تاثیر عصاره جلبک دریایی بر جذب عناصر ریزمغذی آهن و مس در گیاه نعناع فلفلی(Mentha piperita L.) در سطوح مختلف شوری آب آبیاری
  15. ارزیابی پتانسیل گردشگری و ژئوتوریسم سی سنگان نوشهر