ریشه‌های باستانی پهنه‌بندی: خوانشی تطبیقی بر منطق تفکیک کاربری در شهر سوخته و نظریه زونینگ راینهارد باومایستر

ریشه‌های باستانی پهنه‌بندی: خوانشی تطبیقی بر منطق تفکیک کاربری در شهر سوخته و نظریه زونینگ راینهارد باومایستر

اکبر1

1) دکترای شهرسازی، گروه شهرسازی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین

کد IOI مقاله : ABKD-ACZAEG
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(icarcau.com)
چکیده :
    چكيده : مقدمه و اهمیت پژوهش :پهنه‌بندی (Zoning) در ادبیات متعارف شهرسازی، عمدتاً به‌عنوان دستاوردی مدرن از دل انقلاب صنعتی و واکنشی به بحران‌های بهداشتی قرن نوزدهم میلادی شناخته می‌شود. این روایتِ یوروپامحور، ریشه‌های باستانیِ منطقِ تفکیک کاربری را در حاشیه قرار داده است. اهمیت این پژوهش در بازخوانی تبارشناسانه مفهوم پهنه‌بندی و کشف عقلانیتِ زیربناییِ حاکم بر سازماندهی فضایی در تمدن‌های باستانی نهفته است. روش پژوهش:این پژوهش با رویکردی تطبیقی-تفسیری و با بهره‌گیری از روش تحلیل مورفولوژیک قلمرو پژوهش : نخست، سازماندهی فضایی شهر سوخته (هزاره سوم پیش از میلاد) به‌عنوان یکی از نخستین نمونه‌های شهرسازی برنامه‌ریزی‌شده در فلات ایران، و دوم، نظریه زونینگ بهداشتی راینهارد باومایستر در طرح جامع برلین (۱۸۷۶). یافته‌های پژوهش: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که علی‌رغم فاصله زمانی و فرهنگیِ دو قلمرو، یک «منطق مشترک محیطی» در تفکیک کاربری‌های مزاحم (کوره‌های سفالگری و فلزکاری در شهر سوخته؛ صنایع آلاینده در برلین صنعتی) از کاربری‌های حساس (عرصه‌های مسکونی و عمومی) حاکم بوده است. در هر دو مورد، متغیرهای اقلیمی (جهت باد غالب)، هیدرولوژیک (مسیر آب) و توپوگرافیک، به‌عنوان عوامل تعیین‌کننده در مکان‌یابی زون‌ها عمل کرده‌اند. بحث و نتیجه¬گیری: بحث پژوهش نشان می‌دهد که تفاوت بنیادین دو پارادایم نه در «اصل تفکیک»، بلکه در «منشأ عقلانیت» آن است؛ در شهر سوخته، منطق تفکیک کاربری برآمده از جبر محیطی و تجربیات زیسته بوده، در حالی که در نظریه باومایستر، این منطق به یک ابزار آگاهانه حقوقی-بهداشتی تبدیل شده است. نتیجه آنکه پهنه‌بندی را باید نه صرفاً یک ابزار برنامه‌ریزی مدرن، بلکه به‌عنوان یک خردِ دیرپای بشری در سازماندهی فضایی بازتعریف کرد.

کلمات کلیدی : پهنه‌بندی تفکیک کاربری شهر سوخته راینهارد باومایستر مورفولوژی شهری باستان‌شناسی شهری