همتاشناسی: رویکردی در ترجمه‌شناسی بر مدار چکانه‌شناسی

همتاشناسی: رویکردی در ترجمه‌شناسی بر مدار چکانه‌شناسی

همایون اسلامی1

1) دکترای زبان فرانسه دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد،ایران -

کد IOI مقاله : ACZF-ACACDG
محل انتشار : ششمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(6icmba.ir)
چکیده :
    ترجمه را می‌توان مواجهه‌ای میان دو جهان ادراکی (perceptual worlds) دانست؛ مواجهه‌ای که در آن، آنچه در یک زبان یا نظام بیانی شکل گرفته است، باید در زبان یا نظامی دیگر امکان پدیدارشدن پیدا کند. مسئله این است که یک اثر هنری، تا ادراک نگردد، تمام واقعیت خود را آشکار نمی‌کند. آنچه اثر را به یک تجربه ادراکی تبدیل می‌کند، مجموعه‌ای از روابط و کارکردهایی است که در مواجهه با آن فعال می‌شوند. بنابراین، همتایی (equivalence) را نمی‌توان صرفاً رابطه‌ای میان دو مجموعۀ واژگانی، دو ساختار دستوری یا دو محتوای معنایی در نظر گرفت؛ همتایی باید در سطح واقعیتی بررسی شود که از تعامل اثر و ادراک‌کننده پدید می‌آید. همتاشناسی (Equivology) بر این پیش‌فرض چکانه‌شناسی (Evokology) بنا شده که ادراک از کارکردهایی (functions) به نام چکمان (evokement) پدید می‌آید. چکمان‌ها از نظر ماهیت به سه دستۀ اصلی تقسیم می‌شوند: چکمان بیانیک (phenofic evokement)، به‌مثابه واحد سازندۀ ادراک شهودی ـ پدیداری (phenomenal-intuitive perception)؛ چکمان نشانیک (signific evokement)، به‌مثابه واحد سازندۀ ادراک نشانه‌شناسیک (semiotic perception)؛ و چکمان حسانیک (sensafic evokement)، به‌مثابه واحد سازندۀ ادراک عاطفی (affective perception). چکمان‌ها زنجیره‌ها (chains) و شبکه‌هایی (networks) را شکل می‌دهند که در مجموع چکمان‌بندی (evokementality) را پدید می‌آورند. از این منظر، ترجمه نه انتقال ساده‌ای از یک صورت به صورت دیگر، بلکه تلاشی برای بازآفرینی یک سازمان ادراکی در محیطی متفاوت است. این بازآفرینی ممکن است مستلزم تغییراتی مانند جایگزینی یک چکمان با چکمان‌های دیگر باشد. بر این اساس، پرسش بنیادین همتاشناسی این نیست که چگونه می‌توان دو متن را تا حد ممکن شبیه یکدیگر کرد، بلکه این است که تحت چه شرایطی می‌توان دو ساختار متفاوت را از نظر ادراکی همتا دانست. این پرسش، مفهوم وفاداری (fidelity) را نیز از نو مطرح می‌کند: وفاداری به اثر، لزوماً وفاداری به صورت آن نیست؛ بلکه می‌تواند وفاداری به روابطی باشد که هویت ادراکی آن را شکل می‌دهند.

کلمات کلیدی : چکانه‌شناسی همتاشناسی ترجمه‌شناسی چکمان‌بندی زنجیره‌های چکانیک