تحلیل مؤلفه‌های شکل‌دهنده مکان در مسجد جامع ابرکوه با تأکید بر نظریه پدیدارشناسی مکان نوربرگ‌شولتز

زهرا بهپور1

چکیده :
مکان در معماری صرفاً بخشی از فضای کالبدی نیست، بلکه کلیتی معنادار است که از پیوند میان سازمان فضایی، ویژگی‌های کالبدی، کیفیت‌های محیطی، فعالیت‌های انسانی و تداوم تاریخی شکل می‌گیرد. از دیدگاه کریستین نوربرگ‌شولتز، معماری زمانی می‌تواند فضا را به مکان تبدیل کند که میان انسان، محیط و معنا رابطه‌ای منسجم برقرار شود و محیط از طریق ویژگی‌هایی همچون محصوریت، مرکزیت، نظم، کاراکتر، جهت‌یابی، نور، مصالح و رابطه درون و بیرون برای انسان قابل ادراک و شناسایی شود. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های شکل‌دهنده مکان در مسجد جامع ابرکوه بر اساس چارچوب نظری نوربرگ‌شولتز انجام شده است. روش پژوهش کیفی و از نوع توصیفی ـ تحلیلی و مطالعه موردی است. داده‌های پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، بررسی اسناد و منابع معماری و تاریخی، مشاهده مستقیم بنا و تحلیل سازمان فضایی و کالبدی مسجد گردآوری شده و سپس با مفاهیم پدیدارشناسی مکان نوربرگ‌شولتز تطبیق داده شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که کیفیت مکانی مسجد جامع ابرکوه حاصل عملکرد منفرد یک عنصر نیست، بلکه نتیجه هم‌افزایی میان ساختار چهارایوانی، صحن مرکزی، سلسله‌مراتب ورود و حرکت، محصوریت و مرکزیت صحن، رابطه متنوع درون و بیرون، تناسبات و هندسه، کیفیت نور، مصالح و بافت، سازمان اقلیمی شبستان‌ها و رواق‌ها و همچنین تداوم تاریخی و معنایی بناست. در این میان، صحن مرکزی به‌عنوان هسته سازمان فضایی، ایوان‌ها به‌عنوان عناصر واسط میان درون و بیرون، و توالی فضایی ورودی تا صحن و فضاهای عبادتی، نقش مهمی در شکل‌گیری خوانایی و کاراکتر مکان ایفا می‌کنند. بر این اساس می‌توان گفت مسجد جامع ابرکوه نمونه‌ای قابل تأمل از شکل‌گیری مکان معماری از طریق پیوند میان کالبد، محیط، معنا و زمان است.

کلمات کلیدی : مکان حس¬مکان پدیدارشناسی نوربرگ‌شولتز کاراکتر مکان مسجد جامع ابرکوه معماری مسجد


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : مهندسی معماری و توسعه پایدار
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری
آدرس وب سایت کنفرانس : 12icsau.ir
کد IOI مقاله : ABFG-ACZCEK
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/ABFG-ACZCEK

سایر مقالات محل انتشار
  1. مدیریت ریسک و بحران و راه کار های ایجاد مدیریت جامع بحران
  2. بررسی فرشهای مینیاتور های کتاب خمسه نظامی
  3. تلفیق هنرهای صناعی، تجسمی و کاربردی سنتی و مدرن: هویت بصری و معمارانه در بستر پژوهش و مطالعات آکادمیک
  4. نستعلیق به‌مثابه دارایی فرهنگی تحلیل اقتصاد هنر، سرمایۀ نمادین و پویایی بازارِ آثار خوشنویسی
  5. از نستعلیق تا آبستره: شاعرانگی رنگ، فرم و فضا در نقاشیخط معاصر ایران با اکریلیک
  6. نقش فرهنگ در شکل دهی به فضاهای تقاطعی شهری:بررسی میدان ها به عنوان کانون های اجتماعی و فرهنگی(نمونه موردی میدان اسبی عظیمیه کرج)
  7. ارزیابی ایمنی و کیفیت مسیرهای دوچرخه شهری و ارئه راهکارهای بهیوداستفاده شهروندان ؛مطالعه موردی شهر کرج
  8. تأثیر عکاسی معماری بر ادراک و بازنمایی هویت فرهنگی بناهای تاریخی (مطالعه موردی: بازار تاریخی تبریز، ارگ علیشاه و مسجد کبود)
  9. خوانش معماری از طریق عکاسی: بررسی تأثیر نور، قاب‌بندی و پرسپکتیو بر ادراک فضا در نمونه‌هایی از معماری تاریخی و معاصر ایران
  10. تحلیل مؤلفه‌های شکل‌دهنده مکان در مسجد جامع ابرکوه با تأکید بر نظریه پدیدارشناسی مکان نوربرگ‌شولتز
  11. طراحی و ارزیابی یک چارچوب تعاملی مبتنی بر هوش مصنوعی مولد برای تولید، ارزیابی و بهبود تدریجی فرم ساختمان‌های بلندمرتبه
  12. تحلیل تطبیقی عملکرد ابزارهای هوش مصنوعی مولد در فرآیند تولید، ارزیابی و بهینه‌سازی فرم ساختمان‌های بلندمرتبه
  13. تدوین الگوی طراحی کالبدی فضاهای پیاده‌مدار مبتنی بر بازتولید آیین‌های گذری و خاطره جمعی(نمونه موردی:پیاده‌راه فرهنگی رشت)
  14. واکاوی مورفولوژیک هویت بصری هنر اسلامی در گذار از هندسه سنتی به انتزاع معاصر
  15. تحلیل دیالکتیک انسان و محیط و نقش حس مکان در خودشناسی عاطفی و هویت سکونتی ساکنان مسکن معاصر مطالعه موردی: شهر جدید امیرکبیر