گیاه دارویی پسته کوهی/ بنه: دانش بومی موارد استفاده آن، مقاومت به خشکی و ظرفیت های گردشگری (با تأکید بر استانهای فارس و خراسان جنوبی)

فرهود گل محمدي1 عباسعلی محمودی2 مریم خسروی3

چکیده :
درختان پسته کوهی یا بنه که دلیل استفاده از اقتصادی دارویی و محیط زیست بیشترین گونه درختان در زاگرس قرارد دارند که با بهره برداری سطح معادل 2/4 میلیون هکتار از مساحت ایران به خود اختصاص داده اند. بنه یا ون یا پسته وحشی به طور طبیعی در ایران دیده می شوند و دراغلب استانهای کشور حضور ملموسی دارند. دلایلی متعددی که موجب پایداری و بقا و طول عمر این درخت شده است. که رویش این درخت در کوهستان های مناطق پر شیب و کمتر در معرض قطع قرار گرفته اند به طوری که مردم مناطق زیادی از ایران درخت بنه (ون) را مقدس می دانند. پسته کوهی یا بنه میوه‌ای کوچک با طبع گرم و خشک است که به دلیل ترکیبات و ویتامین‌های مؤثری که دارد، برای درمان بیماری‌های التهابی و دردهای مفصلی بسیار مفید است. بَنِه یا پسته کوهی (نام علمی: Pistacia atlantica) درختی از سرده پسته و یکی از درختان بومی ایران است. بنه درختی دوپایه و دارای برگ‌های تک‌شانه‌ای با ۱ تا ۷ برگچه است. برگچه‌ها بیضی و تخم‌مرغی شکل و شکل میوه آن کروی به قطر حدوداً ۵ میلی‌متر است که ابتدا صورتی سپس قرمز و در زمان رسیدن کامل، پوشش میوه سبز رنگ می‌شود. در زبان کردی به آن بنِشت یا جاجگ می گویند. در زبان لری نیز به ان کُلِنگ کُلخِنگ ، کِله و به نرم تر ان کُلِن میگویند در هرمزگان از این درخت با نام کسور یاد می شود. در مرکز و جنوب خراسان بزرگ به آن خنجک گفته می شود. در مناطقی از ایران مغز میوه بنه را آسیاب یا له کرده و از آن نوعی آش یا سوپ درست می‌کنند. در استان کرمان به این غذا قاتق بنه گفته می‌شود. این غذا یکی از غذاهای قدیمی و محبوب در سیستان و بلوچستان است که به آن خورشت بنه یا گُنه هتوک گفته می‌شود. بنه به خاطر روغنی بودن، چربی و البته انرژی بسیاری در خود دارد. ارتفاع درخت بنه تا ۷ یا ۹ متر نیز رسیده ‌است. در بعضی از مناطق کوهستانی مانند زاگرس به میوه آن «قسقوان» می‌گویند که برای خوشبو کردن دوغ و روغن حیوانی و همچنین در درست کردن ترشی استفاده می‌کنند. درخت بنه منبع تولید شیره سقز است. سقز که در لُری آن را بریژه یا بریزَه، در گویش لکی به آن وَنِوشک یا کُلِنگ و در کردی به آن بنِشت یا جاجگ یا ونوشک گفته می‌شود صمغی به رنگ سبز خیلی روشن، غلیظ و بسیار چسبنده‌ است که استفاده دارویی فراوان داشته و به عنوان یک ملین قوی در درمان یبوست و درمان ناراحتی‌های گوارشی استفاده می‌شود. ۲۵ درصد از شیره سقز حاوی روغن پرارزش وصنعتی تربانتین است که کاربردهای فراوانی در صنعت دارد. علاوه بر این از شیره سقز در تهیه آدامس، عطر، خوشبوکننده‌ها، حشره‌کش‌ها و در صنعت داروسازی در تهیه نرم‌کننده‌ها و ضد عفونی‌کننده‌ها استفاده می‌شود. علاوه بر این در صنعت پلاستیک‌سازی، تهیه واکس کفش و چرم و صنعت چاپ مورد استفاده قرار می‌گیرد. بعلت نبود صنایع تبدیلی مناسب، اکثر سقز تولیدی در ایران به خارج از کشور صادر گردیده و به عنوان مواد پایه بسیاری از صنایع یاد شده بکار برده می‌شود. به‌طور متوسط از هر درخت ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ گرم سقز به‌دست می‌آید که در شرایط مناسب و سال‌های پرباران این مقدار بیشتر هم می‌شود. یک درخت بنه در یک روز تابستانی می توان تا ۱۰۰۰ گرم سقز تولید کند. با توجه به بازدیدهایی که نویسنده از دوران کودکی تا کنون و در چند دهه ی گذشته از مناطق رویش درخت گیاه دارویی پسته کوهی یا بنه به ویژه در استانهای فارس و خراسان جنوبی داشته است کاملا با اهمیت و دانش بومی موارد استفاده آن همراه با ظرفیت های گردشگری و زیبایی ها و توانمندیهای آن برای جلب گردشگران و طبیعت گردان آشنا می باشد و اعتقاد راسخ دارد که در صورت معرفی و شناسایی مناسب این گیاه مقاوم و پر برکت و دانش بومی موارد متنوع استفاده اش می تواند هرسال جذب کننده گردشگران زیادی از داخل و خارج از ایران باشد و در اشتغالزایی و توسعه اقتصادی منطقه های کوهستانی و محروم رشته کوههای زاگرس بویژه در استان های فارس و خراسان جنوبي و ... سهم عمده ای را ایفاء نماید.

کلمات کلیدی : گیاه دارویی پسته کوهی یا بنه دانش بومی موارد استفاده گردشگری طبیعت گردی استان های فارس و خراسان جنوبي


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : علوم جنگل و مرتع
محل انتشار : هشتمین کنگره بین المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران
آدرس وب سایت کنفرانس : 8icsda.ir
کد IOI مقاله : XKHD-AZEDHE
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XKHD-AZEDHE

سایر مقالات ارائه دهنده
  1. نقش صنایع دستی و اکوتوریسم در توسعه پایدار و اشتغالزایی منطقه روستای چهارده بالا شهرستان بیرجند از دیدگاه مردم محلی
  2. بررسی اثرات اقتصادی و اجتماعی دهیاری ها در بخش جلگه زوزن شهرستان خواف
  3. سیر تکاملی برنامه های ترویج و توسعه کشاورزی و روستایی هندوستان از دوران استعمار بریتانیا تا شکوفایی امروز (با نگاهي بر نتایج و خط مشی های کنگره ترویج و آموزش کشاورزی 2014 برای این سیستم)
  4. بررسی موانع و راهکارهای توسعه و ترویج کشت¬های گلخانه¬ای در شهرستان زابل
  5. بـررسی پـیـا مـدها و اثـرات اجـرای طـرح هـادی روستایی (مطالعه موردی روستاهای فـورخاص و دره عبـاس شهرستان درمیـان استان خراسان جنوبی)
  6. بـررسی اثرات توسعه اي تعاونی روستایی زنان خراشاد بيرجند در توانمندسازی، ایجاد اشتغال، حفظ محیط و ماندگاری مردم محلی
  7. ‎ اكوتوريسم راهکاری مناسب در‎ ‎توسعه پایدار خراسان جنوبی‎ ‎‏(مطالعه موردی: تالاب كجي نمكزار شهرستان نهبندان)‏
  8. نقش بازارچه های محلی و روزانه در افزایش رضایت مصرف کنندگان ‏ و درآمد تولیدکنندگان محصولات کشاورزی در استان های گیلان و ‏خراسان جنوبی
  9. بهره وری منابع آب در شرایط جهانی شدن اقتصاد در کشورهای جهان ‏دارای منابع آبی مشترک ( نگاهی بر تالاب بین المللی هامون)‏
  10. ارزیابی نیازهای آموزشی- ترویجی گاوداران پرورش دهنده گاو شیری ‏ در مجتمع دامداری شهر اسلامیه استان خراسان جنوبی
  11. بررسی نقش شرکت سهامی زراعی ایثارگران دشت خوشاب در ایجاد اشتغال و توسعه پایدار، امنیت و ماندگاری روستاییان و بهره برداری از منابع آبی مشترک در مناطق مرزی شهرستان سربیشه استان خراسان جنوبی
  12. نگاهی بر جنگ های آب و حقوق و قوانین بین المللی در مدیریت منابع آبی (همراه بررسی وضعیت روستاییان در شرایط خشکسالی های اخیر در حوضه های آبی زاینده رود و جنوب شرق کشور)
  13. نگاهی بر ظرفیت ها و اثرات طرح گردشگري روستاهای چنشت و مزارکاهی در بهبود كيفيت زندگي، اشتغال، امنیت و مسكن مردم محلی شهرستان سربیشه استان خراسان جنوبی
  14. بررسی دیدگاههای مردم محلی در مورد اثرات اقتصادی- اجتماعی- فرهنگی گردشگری و خانه های دوم در روستای خرو شهرستان طبس
  15. A viewpoint toward rural women participation for entrepreneurship, empowerment and sustainable development in boundary regions in south-east of Iran
سایر مقالات محل انتشار
  1. تاثیر تیمار پس از برداشت فولیک اسید در افزایش ویژگی های آنتی اکسیدانی میوه هلو در دمای پایین
  2. پدیده ENSO وتاثیر آن بر شرایط آب و هوایی ایران (مقاله مروری)
  3. مروری بر راهکارهای مدیریتی سازگاری با تغییراقلیم در مواجه با کم آبی
  4. آلودگی های زیست محیطی و مقابله با امنیت ملی ایران(مطالعه موردی: ریزگردها)
  5. بررسی و تحلیل عوامل موثر بر اجرای پذیرش کشاورزی حفاظتی
  6. بررسی غشاهای نانوکامپوزیت پلیمری در جهت تصفیه آب
  7. خلق زنجیره ارزش در صنعت سیمان با نگرشی بر کنترل آلایندگی ها
  8. توسعه ژئوتوریسم جامعه محور از دیدگاه ذینفعان
  9. تاثیر پرایمینگ بذر با عصاره جلبک‌دریایی و اسید‌هیومیک بر گیاه زوفا (Hyssopus officinalis)
  10. تاثیر محلول‌پاشی عصاره جلبک‌دریایی و اسید‌هیومیک بر روی گیاه زوفا (Hyssopus officinalis) تحت تنش خشکی
  11. اقدامات، پروژه ها و حمایتهای مالی و فنی کمیته امداد امام خمینی (ره) در اشتغالزایی و امید آفرینی در مناطق محروم روستایی شهرستان خوسف استان خراسان جنوبي (فرآوری و فروش محصولات سنگ های قیمتی، انرژی خورشیدی، کارگاههای خیاطی و قاليبافي و...)
  12. تاثیر برهم کنش آب شور و میدان مغناطیسی بر برخی پارامترهای رشدی و بیوشیمیایی گیاه دارویی مریم گلی ترکه ای (.Salvia virgata Jacq)
  13. بررسي و شبيه سازی آلایندگي در موتور با سوخت های دیزل و بيو دیزل با شبکه فازی _ عصبي
  14. ارزیابی آللی ژن کاندید کالپاستاتین در میان گوسفندان بلوچی و لری بختیاری.
  15. تحلیل توسعه گردشگری در دسترس در جزایر خلیج فارس، موانع و راهکارها(مطالعه موردی،جزیره کیش