آرامگاه بوذرجمهر قاینی و بررسی توانمندیهای آن در توسعه گردشگری تاریخی- فرهنگی و طبیعت در استان خراسان جنوبی

فرهود گل محمدي1

چکیده :
خراسان همواره در دوره هاي مختلف تاریخی سهم به سزایی در ایجاد تاریخ، فرهنگ، تمدن و هنر ایران داشته و آثار تاریخی باقیمانده، گواه این مطلب است. جستجوی اصولی برای طراحی آرامگاه بزرگان از یک سو و مطالعه پیشینه آرامگاه سازی در گستره تاریخی و جغرافیایی این سرزمین از سوی دیگر، نشان می دهد که طراحی و بازطراحی آرامگاه ها در ایران نیازمند رجوع به پیشینه ی آرامگاه ها در زمان و مکانی دارد که سابقه ی تاریخی و جغرافیایی بزرگان را تبیین می کند. تـلاش انسـان بـرای ایجـاد تعـادل بیـن نیازهـا و خواسـته های وی و امکانـات بالفعـل و بالقـوه در محیـط از گذشــته های دور موردتوجــه بــوده اســت. آب، خــاک، زمیــن، راه و... همــه به نوعــی در شــکل گیری و پیدایـش یـک مـکان زیسـتی نقـش مؤثـری داشـته و بسـته بـه موقعیـت و شـرایط بعضـی مواقـع نقـش یـک و یــا دو عامــل پر رنگ تــر نیــز می شــود. تعامــل انســانها فرهنــگ را در محیــط پدیــد مــی آورد کــه به طــور مـداوم تکامـل مییابـد و فعالیت هـای انسـان را تحت تأثیـر خـود قـرار میدهـد و بـا نادیده گرفتـن محیـط، نمی تـوان شـرایط رفتـاری و عوامـل فرهنگـی را مورد بحـث قـرار داد. فرهنـگ عامـل ایجـاد آثـار و چشـم انداز در مــکان و فضاســت. یکــی از چشــم اندازهای مهــم فرهنــگ در محیــط، معمــاری اســت. عوامـل اقلیمـی باعـث شـده سـاختمان ها و فضایـی منطبـق بـا محیـط به وجـود بیـاورد کـه درواقـع چشـم انداز مناطـق گرم و خشـک، بیان کننـدۀ روابـط پیچیـدۀ انسـان بـا محیـط خشـن آن اسـت، به طوری کـه معمـاری آشـکارترین نـوع چشـم انداز را تشـکیل می دهـد. گردشگری تاریخی به نوعی از گردشگری برای دیدن بازماندگانی از گذشته است؛ سفر به دل تاریخ، ورود به دنیای گذشتگان، بازدید از مناطق باستانی مانند موزه‌ها و سایت موزه، مکان‌ها و ابنیه تاریخی از حال به گذشته سفر می‌کند هر قدر این زمان طولانی‌تر باشد، لذت آن بیشتر است. این‌گونه از گردشگری که گردشگری میراث نیز نامیده می‌شود امروزه بخش عمده ای از گردشگری را به خود اختصاص داده‌است. ایران به دلیل دارا بودن هزاران ابنیه با ارزش تاریخی در این زمینه می‌تواند بسیار موفق باشد.گردشگری تاریخی- فرهنگی نوعی از گردشگری است که برای شناخت تمدن، فرهنگ، آداب‌ و رسوم و سنت‌های یک گروه، جامعه، شهر یا یک کشور از طریق بازدید بناهای باستانی و معماری دوره‌های مختلف تاریخی، موزه‌ها و شرکت در جشنواره‌های هنری انجام می‌شود. آن چه گردشگری تاریخی را جذاب می‌کند، بازدید از شواهد زنده فرهنگ، تمدن و زندگی گذشتگان است. هر چه فاصله زمانی ما با گذشتگان بیشتر باشد، ارزش آثار به جا مانده از آن‌ها بیشتر خواهد بود و در پی آن کنجکاوی ما برای کسب اطلاعات دقیق‌تر افزایش می‌یابد. قائن یا قاین یکی از شهرهای استان خراستان جنوبی است که به علت زعفرانش شهرت زیادی دارد. شهر قائن که در گذشته دارای برج و بارو، کهندژ، خندق و ارگ بوده همراه با شهر تون (فردوس امروزی) از شهرهای مهم ایالت قهستان محسوب می شده است. با وجود ویژگی‌های آب و هوای کویری این خطه جاذبه‌های فراوانی در گوشه و کنار این دیار به چشم می‌خورد که هر بیننده‌ای را به تعجب وامی‌دارد. تا کنون در این شهر ۱۷۰ اثر باستانی و تاریخی از جمله تپه‌ها و محوطه‌های باستانی، قلعه‌ها، مساجد، مقابر و آرامگاه‌ها، خانه‌های تاریخی، درختان کهنسال، غارها، پناهگاه‌های سنگی و دژهای زیرزمینی شناسایی شده است. رضاقلی خان هدایت، مورخ دوران آل ناصری، درباره بوذرجمهر نوشته است وی از امرای سلطان محمود و مسعود غزنوی (۳۸۷-۴۲۱) بوده، به تازی و فارسی اشعار دلکش مشتمل بر مضامین خویش می‌داشته است. بوذر جمهر یکی از بزرگان منطقه قاینات بود که گاهی او را با بزرگمهر حکیم، وزیر دانای انوشیروان، یکی می‌دانند و از عرفای نامدار، حکیم ادیب، فرزانه، سیاست‌مدار و شاعر قرن چهارم و پنجم هجری قمری به نام قسیم بن ابراهیم بن منصور معروف بزرگمهر قائنی است. وی به زبان فارسی و عربی سخن می‌گفته و از وی اشعار و قصیده‌هایی به جای مانده که قصیده بهاریه او از شهرت خاصی بر خوردار است. بوذر جمهر بعد از مرگ سلطان محمود تا زمان فروپاشی حکومت غزنویان در دربار سلطان مسعود غزنوی به سر برد و در اواخر حکومت غزنویان از غزنه که پایتخت بود به قائن آمد و پس از مدتی در گذشت. آرامگاه بزرگمهر قائنی در فاصله چهار کیلومتری جنوب غربی شهر قائن و در دامنه کوهی موسوم به کوه ابوذر قرار دارد. بنای مقبره از بناهای قرن ششم و هفتم هجری است به فرم چلیپایی و با معماریی بسیار زیبا ساخته شده‌است. مصالح اصلی در ساخت بنا سنگ گچ و آجر است. درخت بنه ۷۰۰ ساله ای نیز در کنار این مقبره وجود دارد که به زیبایی اثر افزوده است. بقعه آن چهار ایوانی است و گنبد بر فراز این ایوان‌ها استوار شده ‌است و امروزه از جاهای دیدنی استان خراسان جنوبی به شمار می‌‌رود. طاق ایوان‌ها به صورت کلیل اجرا شده اما جرز اصلی طاق‌ها به صورت نیمه بیضی باز کار شده و بعد با استفاده از پوشش کاذب به شکل کلیل درآمده است. برای تزئین داخلی بنا از گچ استفاده شده و نوع کاربندی پیشانی ایوان‌ها به شکل طاق‌نماهای جناقی است. تزئینات گچ‌کاری زیر گنبد نیز یکی از زیباترین بخش‌های این بنا محسوب می‌شود که لچکی‌های ۴ به ۸ آن مقرنس‌ها و گچ‌بری‌های خفیف و هنرمندانه‌ای دارد. در این مکان اتاق‌های بسیار جالبی دیده می شود که یکی از آن ها گنبد زیبایی دارد که با سنگ کار شده است. مصالح اصلی به کار گرفته در ساخت این مقبره سنگ، گچ و آجر است و در پشت بقعه صفحه‌ای ایجاد شده که بناهای جنبی مقبره روی آن ساخته شده‌اند. نوادگان بزرگمهر خانواده «نوری ابوذری» هستند که هم‌اکنون اکثراً ساکن همین شهر می‌باشند. محدوده آرامگاه بزرگمهر قائنی به‌عنوان یکی از جاهای دیدنی قاين، با شماره ۲۷۵۹ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و تحت حفاظت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری است و از تیر ماه سال ۱۳۹۳ توسط میراث فرهنگی شهرستان قائنات به یک منطقه نمونه گردشگری به مساحت حدود ۵۰۹ هکتار وسعت تبدیل گردید. که از سمت شرق و جنوب شرق به ارتفاعات کوه ابوذر و قلعه کوه از جنوب تا انتهای پارک جنگلی قهستان در ضلع شرق جاده قاین- بیرجند کشیده شده است. با توجه به بازدید های متعددی که نویسنده در بیش از دو دهه کار دانشگاهی در خراسان جنوبی از آرامگاه بوذرجمهر قاینی داشته است کاملا با زیبایی و قدمت این آرامگاه تاریخی و زیبا برای جلب گردشگران تاریخی- فرهنگی و طبیعت آشنا می باشد و اعتقاد راسخ دارد که در صورت تبلیغات، معرفی و شناسایی مناسب این آرامگاه زیبا و تاریخی همراه با تدارک و مهیا نمودن زیر ساختهای ضروری همچون جاده، هتل، اقامتگاه های بومگردی و ... مناسب این مکان مذهبی تاریخی می تواند هرسال پذیرای گردشگران تاریخی- فرهنگی و طبیعت زیادی از داخل و خارج از ایران باشد و در اشتغالزایی و توسعه اقتصادی این منطقه تاریخی و محروم سهم عمده ای را ایفاء نماید.

کلمات کلیدی : بوذرجمهر قاینی آرامگاه گردشگری تاریخی فرهنگی و طبیعت شهرستان قاین عوامل استان خراسان جنوبی


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : توریسم ، گردشگری ، طبیعت گردی و توسعه پایدار
محل انتشار : هشتمین کنگره بین المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران
آدرس وب سایت کنفرانس : 8icsda.ir
کد IOI مقاله : XKHD-AZEDHF
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XKHD-AZEDHF

سایر مقالات ارائه دهنده
  1. نقش صنایع دستی و اکوتوریسم در توسعه پایدار و اشتغالزایی منطقه روستای چهارده بالا شهرستان بیرجند از دیدگاه مردم محلی
  2. بررسی اثرات اقتصادی و اجتماعی دهیاری ها در بخش جلگه زوزن شهرستان خواف
  3. سیر تکاملی برنامه های ترویج و توسعه کشاورزی و روستایی هندوستان از دوران استعمار بریتانیا تا شکوفایی امروز (با نگاهي بر نتایج و خط مشی های کنگره ترویج و آموزش کشاورزی 2014 برای این سیستم)
  4. بررسی موانع و راهکارهای توسعه و ترویج کشت¬های گلخانه¬ای در شهرستان زابل
  5. بـررسی پـیـا مـدها و اثـرات اجـرای طـرح هـادی روستایی (مطالعه موردی روستاهای فـورخاص و دره عبـاس شهرستان درمیـان استان خراسان جنوبی)
  6. بـررسی اثرات توسعه اي تعاونی روستایی زنان خراشاد بيرجند در توانمندسازی، ایجاد اشتغال، حفظ محیط و ماندگاری مردم محلی
  7. ‎ اكوتوريسم راهکاری مناسب در‎ ‎توسعه پایدار خراسان جنوبی‎ ‎‏(مطالعه موردی: تالاب كجي نمكزار شهرستان نهبندان)‏
  8. نقش بازارچه های محلی و روزانه در افزایش رضایت مصرف کنندگان ‏ و درآمد تولیدکنندگان محصولات کشاورزی در استان های گیلان و ‏خراسان جنوبی
  9. بهره وری منابع آب در شرایط جهانی شدن اقتصاد در کشورهای جهان ‏دارای منابع آبی مشترک ( نگاهی بر تالاب بین المللی هامون)‏
  10. ارزیابی نیازهای آموزشی- ترویجی گاوداران پرورش دهنده گاو شیری ‏ در مجتمع دامداری شهر اسلامیه استان خراسان جنوبی
  11. بررسی نقش شرکت سهامی زراعی ایثارگران دشت خوشاب در ایجاد اشتغال و توسعه پایدار، امنیت و ماندگاری روستاییان و بهره برداری از منابع آبی مشترک در مناطق مرزی شهرستان سربیشه استان خراسان جنوبی
  12. نگاهی بر جنگ های آب و حقوق و قوانین بین المللی در مدیریت منابع آبی (همراه بررسی وضعیت روستاییان در شرایط خشکسالی های اخیر در حوضه های آبی زاینده رود و جنوب شرق کشور)
  13. نگاهی بر ظرفیت ها و اثرات طرح گردشگري روستاهای چنشت و مزارکاهی در بهبود كيفيت زندگي، اشتغال، امنیت و مسكن مردم محلی شهرستان سربیشه استان خراسان جنوبی
  14. بررسی دیدگاههای مردم محلی در مورد اثرات اقتصادی- اجتماعی- فرهنگی گردشگری و خانه های دوم در روستای خرو شهرستان طبس
  15. A viewpoint toward rural women participation for entrepreneurship, empowerment and sustainable development in boundary regions in south-east of Iran
سایر مقالات محل انتشار
  1. تاثیر تیمار پس از برداشت فولیک اسید در افزایش ویژگی های آنتی اکسیدانی میوه هلو در دمای پایین
  2. پدیده ENSO وتاثیر آن بر شرایط آب و هوایی ایران (مقاله مروری)
  3. مروری بر راهکارهای مدیریتی سازگاری با تغییراقلیم در مواجه با کم آبی
  4. آلودگی های زیست محیطی و مقابله با امنیت ملی ایران(مطالعه موردی: ریزگردها)
  5. بررسی و تحلیل عوامل موثر بر اجرای پذیرش کشاورزی حفاظتی
  6. بررسی غشاهای نانوکامپوزیت پلیمری در جهت تصفیه آب
  7. خلق زنجیره ارزش در صنعت سیمان با نگرشی بر کنترل آلایندگی ها
  8. توسعه ژئوتوریسم جامعه محور از دیدگاه ذینفعان
  9. تاثیر پرایمینگ بذر با عصاره جلبک‌دریایی و اسید‌هیومیک بر گیاه زوفا (Hyssopus officinalis)
  10. تاثیر محلول‌پاشی عصاره جلبک‌دریایی و اسید‌هیومیک بر روی گیاه زوفا (Hyssopus officinalis) تحت تنش خشکی
  11. اقدامات، پروژه ها و حمایتهای مالی و فنی کمیته امداد امام خمینی (ره) در اشتغالزایی و امید آفرینی در مناطق محروم روستایی شهرستان خوسف استان خراسان جنوبي (فرآوری و فروش محصولات سنگ های قیمتی، انرژی خورشیدی، کارگاههای خیاطی و قاليبافي و...)
  12. تاثیر برهم کنش آب شور و میدان مغناطیسی بر برخی پارامترهای رشدی و بیوشیمیایی گیاه دارویی مریم گلی ترکه ای (.Salvia virgata Jacq)
  13. بررسي و شبيه سازی آلایندگي در موتور با سوخت های دیزل و بيو دیزل با شبکه فازی _ عصبي
  14. ارزیابی آللی ژن کاندید کالپاستاتین در میان گوسفندان بلوچی و لری بختیاری.
  15. تحلیل توسعه گردشگری در دسترس در جزایر خلیج فارس، موانع و راهکارها(مطالعه موردی،جزیره کیش