بازخوانی کیهان‌شناسی میترایی: صعود روح، ساختار کیهانی و معنای نجات

سیدجلال الدین حسینی1

چکیده :
میترا یکی از چهره‌های بنیادین در سنت‌های دینی و اسطوره‌ای ایرانی و جهان هندواروپایی است که در گذر زمان، از متون اوستایی تا میترائیسم رومی و سنت‌های رازآمیز متأخر، دستخوش بازتفسیرهای مفهومی و آیینی شده است. این پژوهش با رویکردی مروری–تحلیلی و تطبیقی، به بررسی مفهوم نجات و رستگاری در سنت میترایی می‌پردازد و نشان می‌دهد که این مفهوم چگونه در سه بستر تاریخی متمایز—میترای ایرانی، میترای رومی و متون رازآمیز متأخر—صورت‌بندی‌های متفاوتی یافته است.یافته‌ها نشان می‌دهد که در سنت ایرانی، نجات عمدتاً در چارچوب داوری اخلاقی و کیهانی تعریف می‌شود و میترا به‌عنوان ضامن پیمان و راستی، نقش ناظر بر سرنوشت روح را ایفا می‌کند. در میترائیسم رومی، این الگو به نظامی آیینی و صعودمحور تبدیل می‌شود که در آن، درجات آیینی و ساختار مهرابه، مسیر هماهنگی تدریجی روح با نظم کیهانی را ترسیم می‌کنند. در متون رازآمیز متأخر، به‌ویژه «لیتورژی میترا» در پاپیروس PGM IV، نجات به‌صورت تجربه‌ای رمزی و نورانی بازنمایی می‌شود که هدف آن، صعود روح و دستیابی به جایگاه جاودانان است. مقاله نشان می‌دهد که این تحولات نه بیانگر گسست، بلکه بازتفسیر تدریجی یک منطق دینی واحد است که در آن، نجات به‌مثابه فرایندی کیهانی و آیینی فهم می‌شود. بر این اساس، میترائیسم را می‌توان یکی از پیچیده‌ترین و تأثیرگذارترین الگوهای نجات در جهان باستان دانست که پیوندی معنادار میان اسطوره، آیین و تجربه رازآمیز برقرار می‌کند.

کلمات کلیدی : میترا نجات و رستگاری صعود روح میترائیسم رومی کیهان‌شناسی


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : تاریخ ادیان
محل انتشار : پانزدهمین کنفرانس بین المللی زبان ، ادبیات و تاریخ تمدن دانشگاه بین المللی ابن سینا گرجستان
آدرس وب سایت کنفرانس : https://iclp.ir/15th
کد IOI مقاله : ABEH-ABCAZF
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/ABEH-ABCAZF

سایر مقالات ارائه دهنده
  1. مدیریت آینه‌ای: ارائه یک مدل مفهومی برای بازتاب‌گری رفتاری مدیران در محیط کار
  2. تأثیر کوچینگ بر موفقیت کسب‌وکارهای کوچک در مراحل راه‌اندازی و بلوغ
  3. ضرورت استفاده از هوش مصنوعی در صنعت هتلداری ایران
  4. میترا به ‌عنوان پیام‌آور نور: خوانشی نو در اسطوره و آیین (Mithra as the Messenger of Light: A New Interpretation of Myth and Ritual)
  5. تحلیل انتقادی یادگیری شخصی‌سازی‌شده مبتنی بر هوش مصنوعی در آموزش: فرصت‌ها، چالش‌ها و پیامدهای تربیتی
  6. پدرخوانده‌های سازمانی: بررسی نفوذ غیررسمی و تأثیر آن بر فرهنگ و عملکرد سازمان
  7. بازخوانی کیهان‌شناسی میترایی: صعود روح، ساختار کیهانی و معنای نجات
  8. علیه تقلیل‌گرایی: بازخوانی آیین‌محور میترا در سنت‌های ایرانی و رومی
  9. شریعت، عقلانیت صوری و کنش اقتصادی: بازخوانی تحلیل ماکس وبر از فریسیان
  10. شایسته‌سالاری در تنگنا: سرمایه شبکه‌ای و نهادینه‌شدن انتصابات رابطه‌محور در سازمان‌های دولتی
  11. Artificial Intelligence in Human Resource Management: Organizational Justice, Ethical Tensions, and the Reconfiguration of HR Roles
  12. عدالت سازمانی در عصر حکمرانی الگوریتمی: چالش های هوش مصنوعی در سازمان های دولتی
  13. رهبری زمان‌محور: ارائه و اعتبارسنجی مدل جهت‌گیری زمانی مدیران و تأثیر آن بر اثربخشی سازمانی
  14. مدیریت آینه‌ای در عصر هوش مصنوعی: چارچوبی بومی برای رهبری سازمان‌های آینده در شرایط عدم قطعیت
  15. مسیح مانوی و بازسازی ایرانی منجی: بازخوانی تطبیقی عناصر مهرایی در مسیح‌شناسی مانی