مرور انتقادی سیاست‌های رشد هوشمند در مدیریت توسعه کالبدی، کنترل پراکنده‌رویی و بازسازماندهی فضایی شهرهای معاصر

توفیق فروغی1

چکیده :
رشد کالبدی شتابان، گسترش افقی کم‌تراکم، اتکای فزاینده به خودرو، مصرف بی‌رویه زمین‌های پیرامونی و تضعیف پیوند میان کاربری زمین و حمل‌ونقل، از مهم‌ترین چالش‌های شهرهای معاصر در دهه‌های اخیر بوده است. در واکنش به این وضعیت، سیاست‌های رشد هوشمند به‌عنوان مجموعه‌ای از اصول، ابزارها و مداخلات برنامه‌ریزی مطرح شده‌اند که می‌کوشند رشد شهری را از الگوی پراکنده، خودرو‌محور و زیرساخت‌بر به سمت توسعه فشرده، میان‌افزا، حمل‌ونقل‌محور، چندکارکردی و از نظر اجتماعی قابل‌دسترس هدایت کنند. با وجود گسترش کاربرد این رویکرد در ادبیات برنامه‌ریزی شهری، شواهد پژوهشی نشان می‌دهد که رشد هوشمند نه یک نسخه واحد و قطعی، بلکه چارچوبی وابسته به زمینه نهادی، ظرفیت حکمرانی، بازار زمین، نظام مالکیت، ابزارهای مالی و فرهنگ برنامه‌ریزی است. این مقاله با روش مرور روایتی انتقادی و ساختاریافته، ادبیات علمی مرتبط با رشد هوشمند، پراکنده‌رویی شهری، مدیریت رشد و توسعه کالبدی را در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ بررسی می‌کند و در موارد ضروری به منابع کلاسیک پیش از این بازه نیز ارجاع می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که رشد هوشمند در چهار محور اصلی بیشترین اثرگذاری را دارد: هدایت مکانی توسعه، افزایش کارایی زیرساختی، کاهش وابستگی به خودرو و حفاظت از اراضی باز و محیط‌های حساس. بااین‌حال، ناکامی در پیوند دادن سیاست‌های تراکمی با تأمین مسکن استطاعت‌پذیر، ضعف اجرای مرزهای رشد، نبود نظام پایش فضایی، ناهماهنگی نهادی و خطر جابه‌جایی اجتماعی از مهم‌ترین محدودیت‌های آن است. مقاله در پایان، چارچوبی مفهومی ـ اجرایی پیشنهاد می‌کند که رشد هوشمند را نه صرفاً به‌عنوان سیاست کالبدی، بلکه به‌مثابه سازوکار یکپارچه حکمرانی فضایی، عدالت مکانی، مدیریت زیرساخت و پایش داده‌محور توسعه شهری تبیین می‌کند.

کلمات کلیدی : رشد هوشمند شهری پراکنده‌رویی شهری توسعه کالبدی مدیریت رشد شهری شهر فشرده توسعه میان‌افزا مرز رشد شهری حکمرانی فضایی


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : مهندسی شهرسازی و توسعه شهري( کلیه گرایش ها)
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری
آدرس وب سایت کنفرانس : icact.ir
کد IOI مقاله : AAHF-ABFEHD
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHF-ABFEHD

سایر مقالات ارائه دهنده
  1. شناسایی پهنه های مناسب توسعه شهری و روستایی با استفاده از ارزیابی توان اکولوژیک نمونه موردی استان خراسان شمالی
  2. From Urban Planning to Urban Resilience: Post-COVID Design Principles for Smart Cities
  3. Management of urban water and sewage network using GIS
  4. Diversifying Income Streams in Desert Cities: A Pathway to Economic Resilience
  5. role of 5g technology in realizing a smart city
  6. The Effects of the Happy City on the Future of Sustainable Development
  7. Smart Cities and Cross-Sector Collaboration: A Content Analysis of Public-Private Partnerships
  8. Transforming Energy Systems in Smart Cities: A Review of Blockchain and Peer-to-Peer Energy Trading
  9. Serverless Computing: A Survey of Architectural Approaches, Implementation Patterns, and Deployment Strategies
  10. Microservices Architecture: A Comprehensive Review of Advantages, Challenges, and Best Practices
  11. The Influence of COVID-19 on Urban Design: Lessons Learned and Future Implications
  12. بررسی و مقایسه آلاینده¬های (CO - O3 - PM10)در ایستگاه¬های سنجش آلودگی هوا در داخل و خارج محدوده زوج و فرد در غرب تهران
  13. ارائه استانداردها و برنامه های فیزیکی طراحی تالار تئاتر با رويكرد ارتقاي استفاده پذیری
  14. Principles of building design in dry and semi-desert climate with emphasis on new technologies
  15. Eco-City Planning and Sustainable Urban Design Principles for a Low-Carbon Future
سایر مقالات محل انتشار
  1. آشنایی با جزئیات سیستم خورشیدی غیر فعال ، حوضچه روی بام در استان خراسان شمالی
  2. مروری بر چارچوب پژوهش در مطالعات ساختار فضایی بافت شهری
  3. هستی‌شناسی رخداد و پروژه شهری: تلفیق دلوز، شاتُلِه، وایتهد و اِستِنگِرز برای خلق فضاهای معناساز
  4. حمل و نقل عمومی و توسعه پایدار شهری
  5. ارزیابی روند خودترمیمی در بتن خودتراکم و مقایسه آن با بتن معمولی
  6. بررسی تأثیر طراحی بهینه وال‌پست و وادار بر دوام، ایمنی و هماهنگی سازه‌ای-معماری در دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان ها
  7. واکاوی متغیرهای مؤثر بر مصرف انرژی در تبدیل حیاط مرکزی خانه‌های تاریخی به آتریوم
  8. الگوهای مداخله در بافت فرسوده(مطالعه موردی: محله قطارچیان شهر سنندج)
  9. تأثیر معماری بیزانس بر معماری اسلامی: بازخوانی ریشه ها، اقتباس ها و بازآفرینی ها
  10. طراحی فضاهای شهری تطبیق پذیر با رفتارهای متغیر شهروندان در عصر دیجیتال
  11. زیبایی‌شناسی مقدس در فضاهای متحرک شهری: تحلیل نقش هنر و معماری در تجربه معنوی و روانی مسافران ایستگاه مترو حضرت مریم
  12. A Psychosocial and Financial Analysis of Citizens’ Responses to Deconstructivist Architecture in Iran’s Traditional Urban Contexts: Investigating Risk Perception, Place Attachment, and Investment Behavior
  13. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های دهم تا سیزدهم
  14. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های چهاردهم تا هفدهم
  15. تحلیل هندسی محراب‌های مساجد قدیمی تبریز: پیوند فرم و هندسه