بررسی ظرفیت‌های شهرسازی اسلامی برای بازآفرینی هویت‌مند بافت‌های تاریخی در شهرهای مسلمان‌نشین امروز

مسعود خاکی سیچانی1 شیرین طغیانی خوراسگانی2

چکیده :
بافت‌های تاریخی شهرهای مسلمان‌نشین در نقطه تلاقی سه فشار هم‌زمان قرار گرفته‌اند: فرسودگی کالبدی و زیرساختی، گسست اجتماعی و سکونتی، و تبدیل میراث شهری به کالایی مصرفی برای گردشگری و سرمایه‌گذاری. در چنین وضعیتی، بازآفرینی شهری هنگامی می‌تواند هویت‌مند باشد که نه به مرمت نمایشی بناها فروکاسته شود و نه شهرسازی اسلامی را به مجموعه‌ای از نشانه‌های صوری و تزئینی تقلیل دهد. مقاله حاضر با هدف بازخوانی انتقادی ظرفیت‌های شهرسازی اسلامی برای بازآفرینی بافت‌های تاریخی در شهرهای مسلمان‌نشین معاصر تدوین شده است. روش مقاله، مرور ساختاریافته انتقادی با عناصر مرور دامنه‌ای است؛ رویکردی که برای موضوعات میان‌رشته‌ای، متکثر و دارای ادبیات نظری و تجربی ناهمگون مناسب است. در این چارچوب، ادبیات مربوط به شهر اسلامی، هویت مکانی، بازآفرینی شهری، میراث شهری، منظر تاریخی شهری، حکمرانی میراث و مطالعات منتخب فارسی درباره بافت‌های تاریخی ایران به‌صورت تماتیک تحلیل و سنتز شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که ظرفیت‌های شهرسازی اسلامی را باید در چهار سطح فهم کرد: سطح ارزشی و هنجاری، شامل عدالت فضایی، حرمت، همسایگی و پیوند حق و تکلیف؛ سطح ریخت‌شناختی، شامل سلسله‌مراتب فضایی، پیاده‌مداری، مقیاس انسانی، بازار، مسجد، محله و سازگاری اقلیمی؛ سطح اجتماعی ـ نهادی، شامل مشارکت، وقف، سازمان‌های محلی و حافظه جمعی؛ و سطح اجرایی، شامل مداخله تدریجی، سازگاری کاربری، حفاظت سکونت‌پذیر و ارزیابی اثرات اجتماعی. مقاله استدلال می‌کند که پیوند میان شهرسازی اسلامی و رویکرد منظر تاریخی شهری می‌تواند چارچوبی توانمند برای عبور از مرمت شیءمحور و بازآفرینی صرفاً اقتصادی فراهم کند، مشروط بر آنکه بافت تاریخی به‌مثابه زیست‌جهان معاصر، نه موزه‌ای از گذشته، فهم شود. در پایان، چارچوبی مفهومی ـ اجرایی برای بازآفرینی هویت‌مند پیشنهاد می‌شود که قابلیت استفاده در پژوهش‌های تطبیقی، سیاست‌گذاری شهری و تدوین برنامه‌های مداخله در بافت‌های تاریخی مسلمان‌نشین را دارد.

کلمات کلیدی : شهرسازی اسلامی بازآفرینی شهری بافت تاریخی هویت مکانی منظر تاریخی شهری شهرهای مسلمان‌نشین میراث شهری حکمرانی مشارکتی


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : مهندسی شهرسازی و توسعه شهري( کلیه گرایش ها)
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری
آدرس وب سایت کنفرانس : icact.ir
کد IOI مقاله : AAHF-ABGADC
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHF-ABGADC

سایر مقالات ارائه دهنده
  1. شناسایی پهنه های مناسب توسعه شهری و روستایی با استفاده از ارزیابی توان اکولوژیک نمونه موردی استان خراسان شمالی
  2. From Urban Planning to Urban Resilience: Post-COVID Design Principles for Smart Cities
  3. Management of urban water and sewage network using GIS
  4. Diversifying Income Streams in Desert Cities: A Pathway to Economic Resilience
  5. role of 5g technology in realizing a smart city
  6. The Effects of the Happy City on the Future of Sustainable Development
  7. Smart Cities and Cross-Sector Collaboration: A Content Analysis of Public-Private Partnerships
  8. Transforming Energy Systems in Smart Cities: A Review of Blockchain and Peer-to-Peer Energy Trading
  9. Serverless Computing: A Survey of Architectural Approaches, Implementation Patterns, and Deployment Strategies
  10. Microservices Architecture: A Comprehensive Review of Advantages, Challenges, and Best Practices
  11. The Influence of COVID-19 on Urban Design: Lessons Learned and Future Implications
  12. بررسی و مقایسه آلاینده¬های (CO - O3 - PM10)در ایستگاه¬های سنجش آلودگی هوا در داخل و خارج محدوده زوج و فرد در غرب تهران
  13. ارائه استانداردها و برنامه های فیزیکی طراحی تالار تئاتر با رويكرد ارتقاي استفاده پذیری
  14. Principles of building design in dry and semi-desert climate with emphasis on new technologies
  15. Eco-City Planning and Sustainable Urban Design Principles for a Low-Carbon Future
سایر مقالات محل انتشار
  1. آشنایی با جزئیات سیستم خورشیدی غیر فعال ، حوضچه روی بام در استان خراسان شمالی
  2. مروری بر چارچوب پژوهش در مطالعات ساختار فضایی بافت شهری
  3. هستی‌شناسی رخداد و پروژه شهری: تلفیق دلوز، شاتُلِه، وایتهد و اِستِنگِرز برای خلق فضاهای معناساز
  4. حمل و نقل عمومی و توسعه پایدار شهری
  5. ارزیابی روند خودترمیمی در بتن خودتراکم و مقایسه آن با بتن معمولی
  6. بررسی تأثیر طراحی بهینه وال‌پست و وادار بر دوام، ایمنی و هماهنگی سازه‌ای-معماری در دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان ها
  7. واکاوی متغیرهای مؤثر بر مصرف انرژی در تبدیل حیاط مرکزی خانه‌های تاریخی به آتریوم
  8. الگوهای مداخله در بافت فرسوده(مطالعه موردی: محله قطارچیان شهر سنندج)
  9. تأثیر معماری بیزانس بر معماری اسلامی: بازخوانی ریشه ها، اقتباس ها و بازآفرینی ها
  10. طراحی فضاهای شهری تطبیق پذیر با رفتارهای متغیر شهروندان در عصر دیجیتال
  11. زیبایی‌شناسی مقدس در فضاهای متحرک شهری: تحلیل نقش هنر و معماری در تجربه معنوی و روانی مسافران ایستگاه مترو حضرت مریم
  12. A Psychosocial and Financial Analysis of Citizens’ Responses to Deconstructivist Architecture in Iran’s Traditional Urban Contexts: Investigating Risk Perception, Place Attachment, and Investment Behavior
  13. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های دهم تا سیزدهم
  14. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های چهاردهم تا هفدهم
  15. تحلیل هندسی محراب‌های مساجد قدیمی تبریز: پیوند فرم و هندسه