از وحی تا فضا: تجلی مفاهیم قرآنی در معماری و تزیینات معماری اسلامی

یعقوب طالبی1

چکیده :
هنر و معماری اسلامی در پیوندی عمیق با جهان‌بینی توحیدی و مفاهیم قدسی شکل گرفته‌اند و قرآن کریم، به‌عنوان سرچشمه وحی، یکی از مهم‌ترین منابع شکل‌گیری معنا و بیان بصری در این سنت هنری به شمار می‌آید. حضور مفاهیم قرآنی در هنر اسلامی تنها به کاربرد مستقیم آیات در کتیبه‌ها محدود نمی‌شود، بلکه این مفاهیم در ساختار و آرایش عناصر معماری و تزئینی نیز بازتاب یافته و به شکل‌گیری تجربه‌ای معنوی از فضا کمک کرده‌اند. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع قرآنی، متون حکمت اسلامی و نمونه‌های شاخص هنر و معماری اسلامی، به بررسی چگونگی تجلی مفاهیم قرآنی در صورت‌های هنری و فضایی می‌پردازد. در این راستا، نمونه‌هایی از کاربرد آیات قرآن در کتیبه‌ها و کاشی‌کاری‌های معماری، همراه با نقش گنبد، هندسه، نقوش گیاهی و نور در شکل‌دهی به فضای قدسی بررسی می‌شوند. تحلیل این عناصر نشان می‌دهد که حضور قرآن در معماری اسلامی از سطح آرایه و تزئین فراتر رفته و در ارتباط با مفاهیمی چون توحید، وحدت در کثرت، نظم، نور، آسمان و نسبت ظاهر و باطن، به سازمان‌دهی معنا و تجربه فضایی یاری رسانده است. بر این اساس، می‌توان گفت که مفاهیم قرآنی در فرایندی از انتقال معنا به صورت، از حوزه کلام وحی به زبان بصری و فضایی معماری راه یافته‌اند؛ فرایندی که در آن، عناصر هنری و معماری نه صرفاً به‌عنوان اجزای تزئینی، بلکه به‌عنوان واسطه‌هایی برای ادراک و تجربه امر قدسی عمل می‌کنند. این پژوهش بر آن است که پیوند میان قرآن، معنا و صورت معماری را نه در قالب تأثیری مستقیم و یک‌سویه، بلکه به‌مثابه فرایندی از ترجمان مفاهیم وحیانی به زبان هنر و فضا تبیین کند.

کلمات کلیدی : قرآن کریم مفاهیم قرآنی معماری اسلامی هنر اسلامی بیان بصری معنای قدسی تجربه فضایی


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : هنرهای صناعی، تجسمی و کاربردی، پژوهش و مطالعات هنر (کلیه گرایش ها)
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته
آدرس وب سایت کنفرانس : icaeu.ir
کد IOI مقاله : AAHE-ACZAGZ
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHE-ACZAGZ

سایر مقالات محل انتشار
  1. تحلیلی جامع بر مهندسی ارزش در پروژه های پل عابر پیاده مطالعه موردی : پل طبیعت تهران
  2. معماری بیوفیلیک: پیوند دوباره طبیعت و انسان در محیط‌های ساخته‌شده برای ارتقای سلامت
  3. بررسی روش‌های کنترل و رفتارنگاری تونل به کمک ابزاربندی
  4. تحلیل ژئوتکنیکی سازه‌های زیرزمینی
  5. ارزیابی سیستم‌های ابزاربندی و رفتارنگاری در پایش پایداری معادن روباز
  6. توسعه رویکرد جامع شاخص های پایداری مدیریت پروژه از طریق فن تحلیل شکاف (مورد مطالعه: پروژه های ساخت و ساز بوشهر و فارس)
  7. The Role of Smart Buildings in Mitigating the Energy Performance Gap and Achieving Environmental Sustainability
  8. بررسی پتانسیل چاپ سه‌بعدی در ساخت اجزای معماری با پیچیدگی بالا
  9. تحلیل سیستماتیک روش‌های رفتارنگاری و پایش ایمنی سدهای خاکی با استفاده از داده‌های ابزار دقیق
  10. ارزیابی تأثیر افزودنی پلاستیک ‌های بازیافتی(PET) بر مقاومت روسازی آسفالتی در برابر شلشدگی ناشی از رطوبت
  11. زهدان‌ها و پراکسی‌های طراحی دیجیتال: چارچوبی برای نوآوری در فرآیندهای طراحی معماری
  12. شیطان نگاري در روایت هبوط آدم و حوا در کتب مقدس بر اساس نظریه ترامتنیت ژراژ ژنت
  13. بررسی رابطه هوش مصنوعی و مورفولوژی شهری
  14. بررسی تاثیر فرم های معماری و فناوری های پیشرفته مواد در طراحی لباس و پارچه با رویکرد پیوند هنر و فناوری
  15. «بررسی تأثیر عوامل محیطی بر فضای درمانی: تحلیل روان‌شناختی رفتار و احساسات بیماران»