چهره‌پردازی در سفال ایلخانی: تحلیلی تاریخی بر بستر تداوم و تحول تصویری در ایران قرن هفتم و هشتم هجری

یعقوب طالبی1

چکیده :
چهره‌پردازی در سفال ایلخانی یکی از نمودهای برجسته و مهم تحول تصویری در هنر ایران در سده‌های هفتم و هشتم هجری است. این مقاله با رویکردی تاریخی ـ فرهنگی به بررسی روند شکل‌گیری، توسعه و بازتعریف چهره‌نگاری بر سفال در دوره ایلخانی می‌پردازد و آن را در پیوند با سنت‌های پیشین ایران، از جمله سنت‌های پیشاسلجوقی و سلجوقی، و همچنین تحولات سیاسی و اجتماعی ناشی از استقرار حکومت مغول و تغییرات فرهنگی و مذهبی این عصر تحلیل می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که چهره‌پردازی سفالی در این دوره نه یک پدیده گسسته و مستقل، بلکه محصول فرایندی پیوسته و چندلایه است که در آن سنت‌های دیرینه ایرانی، تجربیات سلجوقی و تأثیرات فرامنطقه‌ای از آسیای مرکزی و شرق آسیا با یکدیگر ترکیب شده‌اند. فرم‌ها و ویژگی‌های بصری چهره‌ها، از جمله ساده‌سازی اجزای صورت، تیپیک و نمادین شدن حالات چهره، و تأکید بر حالت‌های آرام و هندسی، بازتاب‌دهنده تلفیق خلاقانه سنت‌ها و نوآوری‌های هنری در چارچوب شرایط تازه سیاسی و فرهنگی است. علاوه بر تحول فرم، کارکرد چهره‌ها نیز دستخوش تغییر شد؛ به گونه‌ای که آن‌ها از نقش صرفاً روایت‌گرانه و داستانی به عناصر مستقل نمادین و حامل هویت فرهنگی و اجتماعی تبدیل شدند. این روند نشان می‌دهد که چهره‌پردازی سفالی ایلخانی نه تنها استمرار سنت‌های پیشین را حفظ کرده، بلکه ابزاری برای بازتعریف هویت بصری و تثبیت فرهنگی ایران پس از بحران‌های ناشی از حمله مغول بوده است. در نتیجه، سفال‌های چهره‌دار ایلخانی را می‌توان به عنوان نمونه‌ای از تعامل فرهنگی، همگرایی هنری و بازآفرینی هویت جمعی در دوران پسامغول در نظر گرفت، که هم اهمیت تاریخی و اجتماعی هنر ایرانی و هم ظرفیت آن برای بازتاب بحران، نوآوری و همزیستی فرهنگی را نمایان می‌سازد.

کلمات کلیدی : ایلخانان سفال اسلامی چهره‌پردازی تاریخ هنر ایران تحولات تصویری قرن هفتم هجری


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : پژوهش و مطالعات هنر، فلسفه و تاریخ هنر
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری
آدرس وب سایت کنفرانس : icact.ir
کد IOI مقاله : AAHF-ABDABB
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHF-ABDABB

سایر مقالات محل انتشار
  1. آشنایی با جزئیات سیستم خورشیدی غیر فعال ، حوضچه روی بام در استان خراسان شمالی
  2. مروری بر چارچوب پژوهش در مطالعات ساختار فضایی بافت شهری
  3. هستی‌شناسی رخداد و پروژه شهری: تلفیق دلوز، شاتُلِه، وایتهد و اِستِنگِرز برای خلق فضاهای معناساز
  4. حمل و نقل عمومی و توسعه پایدار شهری
  5. ارزیابی روند خودترمیمی در بتن خودتراکم و مقایسه آن با بتن معمولی
  6. بررسی تأثیر طراحی بهینه وال‌پست و وادار بر دوام، ایمنی و هماهنگی سازه‌ای-معماری در دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان ها
  7. واکاوی متغیرهای مؤثر بر مصرف انرژی در تبدیل حیاط مرکزی خانه‌های تاریخی به آتریوم
  8. الگوهای مداخله در بافت فرسوده(مطالعه موردی: محله قطارچیان شهر سنندج)
  9. تأثیر معماری بیزانس بر معماری اسلامی: بازخوانی ریشه ها، اقتباس ها و بازآفرینی ها
  10. طراحی فضاهای شهری تطبیق پذیر با رفتارهای متغیر شهروندان در عصر دیجیتال
  11. زیبایی‌شناسی مقدس در فضاهای متحرک شهری: تحلیل نقش هنر و معماری در تجربه معنوی و روانی مسافران ایستگاه مترو حضرت مریم
  12. A Psychosocial and Financial Analysis of Citizens’ Responses to Deconstructivist Architecture in Iran’s Traditional Urban Contexts: Investigating Risk Perception, Place Attachment, and Investment Behavior
  13. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های دهم تا سیزدهم
  14. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های چهاردهم تا هفدهم
  15. تحلیل هندسی محراب‌های مساجد قدیمی تبریز: پیوند فرم و هندسه