جستجو
از نور الهی تا هاله تصویری تکوین فرّه ایزدی در اندیشه ایرانی و تجسم آن در هنر و معماری ایران
آناهیتا نیک کار1
چکیده :
در تاریخ هنر ایران، نمادهای بصری فراتر از بازنمایی صریح صوری، حامل لایههای ژرف معنایی و کارکردهای ایدئولوژیک بودهاند. مفهوم فرّه ایزدی و هاله نورانی از انگارههای بنیادین متون کهن و شواهد تصویری پیش از اسلام به شمار میروند و نقشی کانونی در مشروعیتبخشی دینی-سیاسی، تثبیت حق فرمانروایی و انتساب تبار شاهان به مبادی قدسی ایفا میکردند. این پژوهش با هدف واکاوی سیر دگردیسی مفهوم فرّه ایزدی و تجسم دیداری آن در قالب هاله نور در هنر ایران، از عصر هخامنشی تا دوره سلجوقی سامان یافته است. پرسش محوری پژوهش آن است که نمود بصری فرّه چگونه در گذار از جهانبینی ایران باستان به عصر اسلامی بازتفسیر گردید و چه نسبتی میان فرسایش کارکرد سیاسی هاله و انتزاع بصری آن پدید آمد؟ روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با تکیه بر مطالعه اسنادی، رویکرد سهگانه آیکونولوژی ارِوین پانوفسکی و چارچوب نشانهشناسی ساختارگرای آلژیرداس ژولین گریماس (بهویژه نظریه نقصان معنا و مربع معنایی) است و عملگر تحلیلی نقصان معنا را برای تبعیین بحران دلالت پس از فروپاشی ساسانی پیشنهاد میکنئ. پیکره آماری پژوهش شامل یازده اثر معرف چهار دوره است که بر پایه معیارهای صریح گزینش شدهاند (فهرست پیکره در بخش روش شناسی). یافتههای پژوهش نشان میدهند که هاله نور نخست در هنر هخامنشی بهصورت نامرئی یا واسطهای و منحصر به ایزدان ظهور یافت، در دوره اشکانی و کوشانی فرم تصویری مستقل و آزمایشگاهی پیدا کرد، در عصر ساسانی به اوج تعین شمایلنگارانه و ابزار ایدئولوژیک حاکمیت بدل گشت؛ و با زوال ساختار شاهنشاهی، بر اثر «نقصان معنا» کالبد شخصی خود را از دست داد؛ سپس با بازتعریف در چارچوب جهانبینی توحیدی و حکمت اشراق سهروردی، از تجلی کالبدی-سیاسی به حقیقت کیهانی، نوری معرفتی و در نهایت نقشمایه تجریدی شمسه و آرایههای تزئینی دگردیسی یافت.
کلمات کلیدی : فرّه ایزدی هاله نور مشروعیت سیاسی هنر ساسانی هنر اسلامی نشانهشناسی
زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : پژوهش و مطالعات هنر، فلسفه و تاریخ هنر
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری
آدرس وب سایت کنفرانس : icact.ir
کد IOI مقاله : AAHF-ACZDHZ
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHF-ACZDHZ
نمایش چکیده انگلیسی
: https://isnac.ir/SA/AAHF-ACZDHZ
سایر مقالات ارائه دهنده
- از نور الهی تا هاله تصویری تکوین فرّه ایزدی در اندیشه ایرانی و تجسم آن در هنر و معماری ایران
- بازخوانی چندلایه نقوش پرندگان مدالیونی در فلزکاری ساسانی و پساساسانی مطالعه موردی گونهشناسی، نشانهای شاهانه ـ قدسی، انتقال میانرسانهای، فن ساخت و تاریخچه مالکیت بطری سیمین زراندود، موزه هنرهای زیبای بوستون (شماره 58.94)
سایر مقالات محل انتشار
- آشنایی با جزئیات سیستم خورشیدی غیر فعال ، حوضچه روی بام در استان خراسان شمالی
- مروری بر چارچوب پژوهش در مطالعات ساختار فضایی بافت شهری
- هستیشناسی رخداد و پروژه شهری: تلفیق دلوز، شاتُلِه، وایتهد و اِستِنگِرز برای خلق فضاهای معناساز
- حمل و نقل عمومی و توسعه پایدار شهری
- ارزیابی روند خودترمیمی در بتن خودتراکم و مقایسه آن با بتن معمولی
- بررسی تأثیر طراحی بهینه والپست و وادار بر دوام، ایمنی و هماهنگی سازهای-معماری در دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان ها
- واکاوی متغیرهای مؤثر بر مصرف انرژی در تبدیل حیاط مرکزی خانههای تاریخی به آتریوم
- الگوهای مداخله در بافت فرسوده(مطالعه موردی: محله قطارچیان شهر سنندج)
- تأثیر معماری بیزانس بر معماری اسلامی: بازخوانی ریشه ها، اقتباس ها و بازآفرینی ها
- طراحی فضاهای شهری تطبیق پذیر با رفتارهای متغیر شهروندان در عصر دیجیتال
- زیباییشناسی مقدس در فضاهای متحرک شهری: تحلیل نقش هنر و معماری در تجربه معنوی و روانی مسافران ایستگاه مترو حضرت مریم
- A Psychosocial and Financial Analysis of Citizens’ Responses to Deconstructivist Architecture in Iran’s Traditional Urban Contexts: Investigating Risk Perception, Place Attachment, and Investment Behavior
- تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دورههای دهم تا سیزدهم
- تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دورههای چهاردهم تا هفدهم
- تحلیل هندسی محرابهای مساجد قدیمی تبریز: پیوند فرم و هندسه