از نقشمایه تا نظام بصری: بازخوانی ساختار، معنا و قابلیت بازآفرینی نقوش سفالینه‌های دوره سلجوقی در طراحی پارچه و منسوجات دردکوراسیون داخلی

فاطمه دهقان صفی آباد1

چکیده :
سفالینه‌های دوره سلجوقی از مهم‌ترین جلوه‌های هنر اسلامی ایران به شمار می‌آیند که در آنها نقش، رنگ، کتیبه، فرم ظرف و شیوه‌های متنوع تزئین در ساختاری نسبتاً پیچیده با یکدیگر پیوند یافته‌اند. اگرچه بخش قابل توجهی از پژوهش‌های موجود به معرفی، طبقه‌بندی و شناسایی نقشمایه‌های سفالینه‌های سلجوقی اختصاص یافته است، مسئله اساسی آن است که این عناصر معمولاً به‌صورت منفرد مطالعه شده و ارتباط میان نقشمایه، سازمان‌دهی سطح، تکنیک، رنگ و کارکرد کمتر به‌عنوان یک نظام واحد مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی نقوش سفالینه‌های سلجوقی نه به‌عنوان مجموعه‌ای از عناصر تزئینی منفرد، بلکه به‌مثابه یک نظام بصری چندلایه و سپس استخراج قابلیت‌های آن برای طراحی پارچه و منسوجات معاصر انجام شده است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی‑تحلیلی است و داده‌ها با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسناد تصویری گردآوری شده‌اند. نمونه‌های مورد مطالعه بر اساس دسته‌های انسانی، حیوانی، گیاهی، هندسی و کتیبه‌ای بررسی و رابطه آنها با تکنیک‌های سفالگری، رنگ و سازمان سطح تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که معنای بصری سفالینه‌های سلجوقی حاصل عملکرد مستقل یک نقشمایه نیست، بلکه از تعامل میان نقش، ترکیب‌بندی، کتیبه، رنگ، ماده و تکنیک شکل می‌گیرد. بر اساس این یافته‌ها، مقاله مدلی شش‌لایه برای بازآفرینی معاصر در حوزه طراحی پارچه پیشنهاد می‌کند که از فرم، سازمان‌دهی سطح، نقشمایه، معنا، ماده و تکنیک عبور کرده و به بازآفرینی در قالب پترن‌های پارچه، راپرت‌های چاپی و طرح‌های منسوجات می‌رسد. در نهایت، بخش عملی پژوهش به‌عنوان آزمونی برای قابلیت کاربرد این مدل در طراحی پارچه و منسوجات معاصر بازخوانی شده است. نتایج نشان می‌دهد که بازآفرینی نظام بصری سلجوقی در طراحی پارچه، می‌تواند به ایجاد الگوهایی با هویت فرهنگی، قابلیت تکرار در مقیاس صنعتی و تناسب با تکنیک‌های چاپ و بافت معاصر بینجامد.

کلمات کلیدی : سفالینه سلجوقی نقشمایه نظام بصری طراحی پارچه بازآفرینی معاصر


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : هنرهای صناعی، تجسمی و کاربردی، تصویرسازی، طراحی و پژوهش‌های مرتبط
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری
آدرس وب سایت کنفرانس : icact.ir
کد IOI مقاله : AAHF-ACZFBB
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHF-ACZFBB

سایر مقالات محل انتشار
  1. آشنایی با جزئیات سیستم خورشیدی غیر فعال ، حوضچه روی بام در استان خراسان شمالی
  2. مروری بر چارچوب پژوهش در مطالعات ساختار فضایی بافت شهری
  3. هستی‌شناسی رخداد و پروژه شهری: تلفیق دلوز، شاتُلِه، وایتهد و اِستِنگِرز برای خلق فضاهای معناساز
  4. حمل و نقل عمومی و توسعه پایدار شهری
  5. ارزیابی روند خودترمیمی در بتن خودتراکم و مقایسه آن با بتن معمولی
  6. بررسی تأثیر طراحی بهینه وال‌پست و وادار بر دوام، ایمنی و هماهنگی سازه‌ای-معماری در دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان ها
  7. واکاوی متغیرهای مؤثر بر مصرف انرژی در تبدیل حیاط مرکزی خانه‌های تاریخی به آتریوم
  8. الگوهای مداخله در بافت فرسوده(مطالعه موردی: محله قطارچیان شهر سنندج)
  9. تأثیر معماری بیزانس بر معماری اسلامی: بازخوانی ریشه ها، اقتباس ها و بازآفرینی ها
  10. طراحی فضاهای شهری تطبیق پذیر با رفتارهای متغیر شهروندان در عصر دیجیتال
  11. زیبایی‌شناسی مقدس در فضاهای متحرک شهری: تحلیل نقش هنر و معماری در تجربه معنوی و روانی مسافران ایستگاه مترو حضرت مریم
  12. A Psychosocial and Financial Analysis of Citizens’ Responses to Deconstructivist Architecture in Iran’s Traditional Urban Contexts: Investigating Risk Perception, Place Attachment, and Investment Behavior
  13. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های دهم تا سیزدهم
  14. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های چهاردهم تا هفدهم
  15. تحلیل هندسی محراب‌های مساجد قدیمی تبریز: پیوند فرم و هندسه