شناسایی و طبقه بندی مولفه های مرتبط با حس تعلق به مکان در محیط های مسکونی

مارال صادقی1 محسن فیضی2 نداسادات صحراگرد منفرد3

چکیده :
حس تعلق به مکان یکی از کیفیت‌های اساسی محیط‌های مسکونی است که در پیوند میان ساکنان، فضای زندگی و اجتماع محلی شکل می‌گیرد. در سال‌های اخیر، گسترش ساخت‌وسازهای انبوه، افزایش آپارتمان‌نشینی، یکنواختی کالبدی، کاهش فضاهای باز جمعی و تضعیف تعاملات همسایگی، زمینه کاهش پیوند عاطفی ساکنان با محیط سکونت را فراهم کرده است. ازاین‌رو، شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر حس تعلق و تبدیل آن‌ها به راهبردهای طراحی، می‌تواند در ارتقای کیفیت مجتمع‌های مسکونی نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد. هدف این پژوهش، استخراج، طبقه‌بندی و تبیین مؤلفه‌های مرتبط با حس تعلق به مکان در محیط‌های مسکونی و ارائه راهبردهای طراحی متناسب با آن‌ها است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت، کیفی و اسنادی است و با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوا انجام شده است. در این راستا، بیست منبع پژوهشی فارسی و انگلیسی مرتبط با حس تعلق، دلبستگی به مکان و کیفیت محیط‌های مسکونی بررسی شد. مفاهیم و شاخص‌های مطرح‌شده در منابع استخراج، مقایسه، کدگذاری و بر اساس نزدیکی معنایی، نقش آن‌ها در تجربه مکان و قابلیت به‌کارگیری در تحلیل معماری دسته‌بندی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مؤلفه‌های حس تعلق را می‌توان در هشت بُعد کالبدی–فضایی، فردی–اجتماعی، قلمرویی–امنیتی، فعالیتی–عملکردی، معنایی–هویتی، شناختی–ادراکی، عاطفی–تجربی و طبیعی–محیطی طبقه‌بندی کرد. در میان مؤلفه‌های استخراج‌شده، کیفیت فضاهای باز و سبز، امنیت، تعاملات اجتماعی، دسترسی، خوانایی، هویت، خاطره‌انگیزی، محصوریت، آسایش، تنوع فعالیت و رضایت سکونتی بیشترین تکرار را در منابع داشته‌اند. نتایج بیانگر آن است که حس تعلق تنها حاصل ویژگی‌های ظاهری ساختمان نیست، بلکه از تعامل میان کیفیت کالبدی، تجربه روزمره، روابط اجتماعی، ادراک فردی و معانی شکل‌گرفته در محیط سکونت پدید می‌آید. بر این اساس، طراحی مجتمع‌های مسکونی باید به‌گونه‌ای انجام شود که امکان سکونت پایدار، تعامل اجتماعی، امنیت، حضورپذیری و شکل‌گیری خاطرات جمعی را فراهم کند.

کلمات کلیدی : حس تعلق به مکان محیط مسکونی مجتمع مسکونی دلبستگی به مکان کیفیت محیط


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : مهندسی معماری و توسعه پایدار
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری
آدرس وب سایت کنفرانس : 12icsau.ir
کد IOI مقاله : ABFG-ACAZAE
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/ABFG-ACAZAE

سایر مقالات محل انتشار
  1. مدیریت ریسک و بحران و راه کار های ایجاد مدیریت جامع بحران
  2. بررسی فرشهای مینیاتور های کتاب خمسه نظامی
  3. تلفیق هنرهای صناعی، تجسمی و کاربردی سنتی و مدرن: هویت بصری و معمارانه در بستر پژوهش و مطالعات آکادمیک
  4. نستعلیق به‌مثابه دارایی فرهنگی تحلیل اقتصاد هنر، سرمایۀ نمادین و پویایی بازارِ آثار خوشنویسی
  5. از نستعلیق تا آبستره: شاعرانگی رنگ، فرم و فضا در نقاشیخط معاصر ایران با اکریلیک
  6. نقش فرهنگ در شکل دهی به فضاهای تقاطعی شهری:بررسی میدان ها به عنوان کانون های اجتماعی و فرهنگی(نمونه موردی میدان اسبی عظیمیه کرج)
  7. ارزیابی ایمنی و کیفیت مسیرهای دوچرخه شهری و ارئه راهکارهای بهیوداستفاده شهروندان ؛مطالعه موردی شهر کرج
  8. تأثیر عکاسی معماری بر ادراک و بازنمایی هویت فرهنگی بناهای تاریخی (مطالعه موردی: بازار تاریخی تبریز، ارگ علیشاه و مسجد کبود)
  9. خوانش معماری از طریق عکاسی: بررسی تأثیر نور، قاب‌بندی و پرسپکتیو بر ادراک فضا در نمونه‌هایی از معماری تاریخی و معاصر ایران
  10. تحلیل مؤلفه‌های شکل‌دهنده مکان در مسجد جامع ابرکوه با تأکید بر نظریه پدیدارشناسی مکان نوربرگ‌شولتز
  11. طراحی و ارزیابی یک چارچوب تعاملی مبتنی بر هوش مصنوعی مولد برای تولید، ارزیابی و بهبود تدریجی فرم ساختمان‌های بلندمرتبه
  12. تحلیل تطبیقی عملکرد ابزارهای هوش مصنوعی مولد در فرآیند تولید، ارزیابی و بهینه‌سازی فرم ساختمان‌های بلندمرتبه
  13. تدوین الگوی طراحی کالبدی فضاهای پیاده‌مدار مبتنی بر بازتولید آیین‌های گذری و خاطره جمعی(نمونه موردی:پیاده‌راه فرهنگی رشت)
  14. واکاوی مورفولوژیک هویت بصری هنر اسلامی در گذار از هندسه سنتی به انتزاع معاصر
  15. تحلیل دیالکتیک انسان و محیط و نقش حس مکان در خودشناسی عاطفی و هویت سکونتی ساکنان مسکن معاصر مطالعه موردی: شهر جدید امیرکبیر