پیام رسان بله
جستجو
«از صنعت تا زیست‌پذیری: تحلیل چندمعیاره‌ی الگوی توسعه‌ی کلان‌شهر اصفهان با رویکرد آینده‌پژوهی و حکمرانی هوشمند شهری»
مهدی کاظمی1 سید معین خدایی2 حمیدرضا جعفری هرندی3 روح اله ابوطالبی4
چکیده :
چکیده جامع و توسعه‌یافته (Extended Abstract)
مقدمه و هدف: کلان‌شهر اصفهان به‌عنوان سومین شهر پرجمعیت ایران، پایتخت فرهنگی جهان اسلام و پایتخت گردشگری آسیا در سال ۲۰۲۵، با مجموعه‌ای از چالش‌های بی‌سابقه‌ی تاریخی، اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی مواجه است. فرونشست زمین با نرخ سالانه ۱۵ تا ۱۸ سانتی‌متر، خشکی زاینده‌رود، آلودگی هوای بحرانی (به‌ویژه در فصول سرد)، فرسایش سرمایه‌های اجتماعی و رشد افقی بی‌رویه، این شهر را در آستانه‌ی یک بحران همه‌جانبه قرار داده است. با وجود این چالش‌ها، فرصت‌های بی‌نظیری نظیر انتخاب به‌عنوان پایتخت گردشگری آسیا، تدوین برنامه‌ی عملیاتی دوساله‌ی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ با محوریت حمل‌ونقل هوشمند و بازآفرینی فرهنگی، و نیز برنامه‌ی راهبردی شهرداری اصفهان با رویکرد «شهر زیست‌پذیر هوشمند»، افق‌های جدیدی را پیش روی مدیران شهری گشوده است. هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی نظام‌مند الگوی توسعه‌ی اصفهان بر اساس ابعاد پنج‌گانه‌ی زیست‌پذیری، تحلیل روابط معنادار میان شاخص‌ها، بررسی سناریوهای محتمل آینده و ارائه‌ی چارچوبی جامع برای گذار از رویکرد سنتی صنعت‌محور به رویکردی هوشمند، مشارکتی و آینده‌نگرانه است.
روش‌شناسی: این تحقیق از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی و از نظر هدف، کاربردی-توسعه‌ای با رویکرد آینده‌پژوهی است. جامعه‌ی آماری شامل ۶۰ نفر از کارشناسان و متخصصان حوزه‌ی شهرسازی، برنامه‌ریزی شهری، محیط‌زیست و فناوری اطلاعات در شهرداری اصفهان، مشاوران طرح‌های توسعه و اساتید دانشگاهی بود که با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ی محقق‌ساخته با ۴۰ گویه در طیف پنج‌گزینه‌ای لیکرت بود که روایی آن با نظر ۵ نفر از اساتید و پایایی آن با آلفای کرونباخ (۰٫۹۳۲) تأیید شد. برای تحلیل داده‌ها از چهار روش مکمل استفاده شد: (۱) آمار توصیفی برای بررسی فراوانی پاسخ‌ها، (۲) فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) با نرم‌افزار Expert Choice برای اولویت‌بندی ابعاد و زیرشاخص‌ها (نرخ ناسازگاری کلیه‌ی مقایسات < ۰٫۱)، (۳) ضریب همبستگی رتبه‌ای اسپیرمن در نرم‌افزار SPSS برای سنجش روابط معنادار میان متغیرهای کلیدی، و (۴) تحلیل سناریو با استفاده از رویکرد عدم‌قطعیت و ماتریس اثرات متقابل برای ترسیم سه سناریوی محتمل (خوش‌بینانه، میانه و بدبینانه). همچنین، یافته‌ها با روندهای جهانی زیست‌پذیری (شاخص EIU 2025) و برنامه‌های عملیاتی جدید شهرداری اصفهان (افق ۱۴۱۰) مقایسه شده است.
یافته‌ها: نتایج تحلیل AHP نشان داد که از دیدگاه متخصصان، بعد اجتماعی با وزن ۴/۳۴ درصد در رتبه‌ی اول اهمیت قرار دارد و پس از آن به‌ترتیب ابعاد کالبدی (۶/۲۱ درصد)، حمل‌ونقل (۱/۱۹ درصد)، اقتصادی (۶/۱۲ درصد) و زیست‌محیطی (۲/۱۲ درصد) قرار می‌گیرند. در میان ۴۰ زیرشاخص، «استاندارد امنیت»، «میزان وقوع آسیب‌های اجتماعی»، «سازگاری کاربری‌ها»، «زیرساخت حمل‌ونقل عمومی» و «اعتماد اجتماعی» به‌عنوان تأثیرگذارترین مؤلفه‌ها شناسایی شدند. آزمون اسپیرمن نشان‌دهنده‌ی همبستگی بسیار قوی (۹۵۰/۰ = r) بین «احساس تعلق به محیط» و «مشارکت شهروندان»، همبستگی قوی (۸۴۵/۰ = r) بین «آلودگی صوتی» و «آلودگی صنعتی»، و همبستگی قوی (۷۸۱/۰ = r) بین «کیفیت پیادهروها» و «وضعیت مبلمان شهری» در سطح اطمینان ۹۹٪ (۰٫۰۰۰ = Sig.) بود. تحلیل فراوانی پاسخ‌ها نشان داد که ۳۵٪ از کارشناسان آلودگی صوتی را «زیاد» و ۳/۴۳٪ آلودگی صنعتی را «زیاد» ارزیابی کردند. همچنین، تحلیل فضایی نشان داد که شاخص‌های شهر هوشمند می‌توانند تأثیرگذاری بالایی (تا ۷۶٪ بر بعد اقتصادی و ۶۷٪ بر بعد اجتماعی) بر زیست‌پذیری محلات اصفهان داشته باشند. تحلیل سناریو نشان داد که سناریوی «حکمرانی هوشمند و مشارکتی» (خوش‌بینانه) با تکیه بر توانمندسازی اجتماعی، توسعه‌ی حمل‌ونقل پاک، احیای زاینده‌رود و هوشمندسازی زیرساخت‌ها، می‌تواند اصفهان را تا افق ۱۴۲۰ به جایگاه شهری زیست‌پذیر با امتیاز بالای ۷۵ از ۱۰۰ برساند.
بحث و نتیجه‌گیری: اولویت بالای بعد اجتماعی نشان می‌دهد که با وجود زیرساخت‌های تاریخی و طبیعی غنی اصفهان، سرمایه‌ی اجتماعی به دلیل ناامنی، بی‌اعتمادی و کاهش مشارکت، دچار فرسایش شده است. همبستگی بسیار قوی بین «احساس تعلق» و «مشارکت» مؤید این نکته است که هرگونه برنامه‌ی مشارکتی، بدون تقویت هویت محله‌ای و ایجاد بسترهای فرهنگی، محکوم به شکست است. قرار گرفتن بعد زیست‌محیطی در رتبه‌ی آخر، نه به‌معنای کم‌اهمیتی، بلکه نشان‌دهنده‌ی این واقعیت است که متخصصان حل بحران‌های زیست‌محیطی (آب، آلودگی، فرونشست) را منوط به ایجاد بستر اجتماعی و نهادی قوی می‌دانند. با توجه به انتخاب اصفهان به‌عنوان پایتخت گردشگری آسیا و تدوین برنامه‌ی عملیاتی دوساله با محوریت حمل‌ونقل هوشمند و بازآفرینی فرهنگی، چارچوب سیاستی پیشنهادی در سه سطح تدوین شده است: راهبردهای کوتاه‌مدت (۱-۲ سال) شامل ارتقای امنیت شهری، اصلاح پیادهروها، افزایش ناوگان حمل‌ونقل برقی و نصب ایستگاه‌های پایش کیفیت هوا؛ راهبردهای میان‌مدت (۳-۵ سال) شامل انتقال صنایع آلاینده، تکمیل خطوط مترو، احداث تصفیه‌خانه‌های فاضلاب و راه‌اندازی سامانه‌ی مشارکت الکترونیکی؛ و راهبردهای بلندمدت (۵-۱۰ سال) شامل احیای زاینده‌رود، تبدیل اصفهان به شهر سبز با ۳۰٪ فضای سبز، هوشمندسازی زیرساخت‌ها و تنوع‌بخشی به اقتصاد شهری. پیشنهاد می‌شود که مدیریت شهری با تلفیق رویکردهای «شهر هوشمند»، «حکمرانی مشارکتی» و «بازآفرینی فرهنگ‌محور»، گام‌های مؤثری در جهت تبدیل اصفهان به شهری زیست‌پذیر و پایدار بردارد.
نوآوری و مشارکت علمی: نوآوری این پژوهش در سه سطح قابل بیان است: (۱) کاربرد هم‌زمان چهار تکنیک مکمل (توصیفی، AHP، اسپیرمن و تحلیل سناریو) برای ارزیابی جامع و آینده‌نگرانه‌ی زیست‌پذیری، (۲) تطبیق شاخص‌های جهانی با شرایط بومی یک شهر تاریخی-صنعتی و ارائه‌ی مدل مفهومی بومی‌شده، و (۳) ارائه‌ی چارچوب سیاستی تفکیک‌شده زمانی و مبتنی بر تحلیل سناریو که به مدیران شهری کمک می‌کند تا اقدامات را بر اساس فوریت، امکان‌پذیری و پیامدهای آینده اولویت‌بندی کنند.
کلمات کلیدی : زیست‌پذیری شهری شهر هوشمند حکمرانی شهری تحلیل سلسله‌مراتبی (ahp) تحلیل سناریو کلان‌شهر اصفهان توسعه‌ی پایدار
زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : مهندسی عمران و توسعه پایدار
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری
آدرس وب سایت کنفرانس : 12icsau.ir
کد IOI مقاله : ABFG-ACAAAC
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/ABFG-ACAAAC
سایر مقالات ارائه دهنده
- طراحی فضای شهری پیاده مدار با رویکرد حیات‌بخشی به مراکز شهری : واکاوی مبانی نظری و شاخص‌های کلیدی
- آسیب‌شناسی کف‌سازی پیاده‌روهای شهری در ایران: مقایسه تطبیقی مصالح رایج با استانداردهای کتاب سبز
- پیادهراهها به مثابه اتاقهای نشیمن شهری: واکاوی نقش پیادهروها در ارتقای تعاملات اجتماعی و سرزندگی فضاهای شهری
- «از صنعت تا زیست‌پذیری: تحلیل چندمعیاره‌ی الگوی توسعه‌ی کلان‌شهر اصفهان با رویکرد آینده‌پژوهی و حکمرانی هوشمند شهری»
سایر مقالات محل انتشار
- مدیریت ریسک و بحران و راه کار های ایجاد مدیریت جامع بحران
- بررسی فرشهای مینیاتور های کتاب خمسه نظامی
- تلفیق هنرهای صناعی، تجسمی و کاربردی سنتی و مدرن: هویت بصری و معمارانه در بستر پژوهش و مطالعات آکادمیک
- نستعلیق به‌مثابه دارایی فرهنگی تحلیل اقتصاد هنر، سرمایۀ نمادین و پویایی بازارِ آثار خوشنویسی
- از نستعلیق تا آبستره: شاعرانگی رنگ، فرم و فضا در نقاشیخط معاصر ایران با اکریلیک
- نقش فرهنگ در شکل دهی به فضاهای تقاطعی شهری:بررسی میدان ها به عنوان کانون های اجتماعی و فرهنگی(نمونه موردی میدان اسبی عظیمیه کرج)
- ارزیابی ایمنی و کیفیت مسیرهای دوچرخه شهری و ارئه راهکارهای بهیوداستفاده شهروندان ؛مطالعه موردی شهر کرج
- تأثیر عکاسی معماری بر ادراک و بازنمایی هویت فرهنگی بناهای تاریخی (مطالعه موردی: بازار تاریخی تبریز، ارگ علیشاه و مسجد کبود)
- خوانش معماری از طریق عکاسی: بررسی تأثیر نور، قاب‌بندی و پرسپکتیو بر ادراک فضا در نمونه‌هایی از معماری تاریخی و معاصر ایران
- تحلیل مؤلفه‌های شکل‌دهنده مکان در مسجد جامع ابرکوه با تأکید بر نظریه پدیدارشناسی مکان نوربرگ‌شولتز
- طراحی و ارزیابی یک چارچوب تعاملی مبتنی بر هوش مصنوعی مولد برای تولید، ارزیابی و بهبود تدریجی فرم ساختمان‌های بلندمرتبه
- تحلیل تطبیقی عملکرد ابزارهای هوش مصنوعی مولد در فرآیند تولید، ارزیابی و بهینه‌سازی فرم ساختمان‌های بلندمرتبه
- تدوین الگوی طراحی کالبدی فضاهای پیاده‌مدار مبتنی بر بازتولید آیین‌های گذری و خاطره جمعی(نمونه موردی:پیاده‌راه فرهنگی رشت)
- واکاوی مورفولوژیک هویت بصری هنر اسلامی در گذار از هندسه سنتی به انتزاع معاصر
- تحلیل دیالکتیک انسان و محیط و نقش حس مکان در خودشناسی عاطفی و هویت سکونتی ساکنان مسکن معاصر مطالعه موردی: شهر جدید امیرکبیر