نقش تحول دیجیتال در خدمات کتابخانه‌های عمومی برای توان‌یابان جسمی و ذهنی

زهرا معظمی¹ زهرا اباذری² رحمان شریف زاده³ فهیمه باب الحوائجی⁴ نجلا حریری⁵

چکیده :
تحول دیجیتال طی دو دهه اخیر، مفهوم خدمات کتابخانه‌های عمومی را از فراهم‌آوری منابع به تجربه‌های تعاملی و هوشمند ارتقا داده است. این تحول، به‌ویژه برای توان‌یابان جسمی و ذهنی، فرصت تازه‌ای برای مشارکت برابر در جامعه اطلاعاتی فراهم کرده است. پژوهش حاضر با رویکرد مروری ـ روایی و مبتنی‌بر تحلیل اسنادی، به بررسی نقش فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی (AI)، در توسعه خدمات کتابخانه‌های عمومی برای گروه‌های دارای نیاز ویژه پرداخته است. جامعه مورد بررسی، شامل پژوهش‌های علمی داوری‌شده در مجلات معتبر داخلی و بین‌المللی طی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ میلادی (۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ شمسی) است. یافته‌ها نشان می‌دهد که کتابخانه‌های عمومی در سطح جهانی از «ارائه خدمات فیزیکی دسترس‌پذیر» به‌سوی کتابخانه‌های شناختی هوشمند (Cognitive Accessible Libraries) حرکت کرده‌اند. فناوری‌های کلیدی این تحول شامل بینایی ماشین برای ناوبری نابینایان، پردازش زبان طبیعی برای ترجمه گفتار و زبان اشاره، مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) برای ساده‌سازی متون و هوش مولد (GenAI) برای تولید محتوای چندحسی و آموزشی است. این فناوری‌ها، ضمن افزایش استقلال کاربران دارای معلولیت، امکان شخصی‌سازی خدمات و برابری در دسترسی به اطلاعات را فراهم کرده‌اند. در مقابل، یافته‌های پژوهش‌های ایرانی نشان می‌دهد که تمرکز کتابخانه‌های عمومی کشور هنوز بر مناسب‌سازی فضاها، نیازسنجی کاربران و آموزش کارکنان است و کمتر به بهره‌گیری از فناوری‌های هوشمند توجه شده است. شکاف میان وضعیت ایران و کشورهای پیشرو، بیانگر ضرورت سیاست‌گذاری فناورانه، ارتقای سواد هوش مصنوعی کتابداران و تدوین چارچوب‌های اخلاقی بومی است. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که موفقیت کتابخانه‌های آینده در گرو ادغام فناوری‌های تحول‌آفرین با ارزش‌های انسانی است؛ جایی که فناوری نه جایگزین انسان، بلکه شریک توانمندساز در تحقق عدالت اطلاعاتی و اجتماعی خواهد بود.

کلمات کلیدی : تحول دیجیتال هوش مصنوعی خدمات کتابخانه به توان‌یابان کتابخانه‌های عمومی معلولان

---

زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : تحول دیجیتالی و فناوری‌های نوظهور
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری
آدرس وب سایت کنفرانس : itnaf.ir
کد IOI مقاله : AAHD-AAHDKE
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHD-AAHDKE
نمایش چکیده انگلیسی : https://isnac.ir/SA/AAHD-AAHDKE

سایر مقالات ارائه دهنده

1. نقش تحول دیجیتال در خدمات کتابخانه‌های عمومی برای توان‌یابان جسمی و ذهنی

سایر مقالات محل انتشار

1. A Study on Design Understandability and Interaction of the therapy-specific Robots
2. طراحی و مهندسی یک حسگر زیستی نوری چند مدی پلاسمونیک مبتنی بر تشدیدگرهای حلقه شکاف برای سنجش جامع آنتی‌ژن
3. طراحی یک اسیلاتورکنترل شونده با ولتاژ با نویز فاز بسیار پایین و بازه وسیع فرکانسی با تکنولوژی نانولوله کربنی برای کاربردهای PLL
4. یک چارچوب هوشمند آگاه به زمینه برای ارتباطات V2V و V2Iدر شبکه‌های خودرویی شهرهای هوشمند با استفاده از داده‌های ترافیکی شبکه سلولی
5. An Ensemble Non-Dominated Feature Selection Method: A Case Study on Prostate Cancer
6. تشخیص زودهنگام پوسیدگی دندان با استفاده از شبکه‌های عصبی
7. Simulation and Performance Comparison of Torque Tube and LVDT Sensors in Displacer-Based Level Measurement Systems
8. ارتقا سامانه ناوبری پهپاد مهاجر ۶ با استفاده از فناوری
9. کاربرد نانوذرات مگنتیت (Fe3O4) در پزشکی (از سنتز تا عملکرد)
10. Simulation and Modeling of Floating-Gate Non-Volatile Memory Performance: Focus on Oxide Thickness, Programming Speed, and Charge Transport Mechanisms
11. Fraud Analytics with Big Data: A Literature Review on Machine Learning Algorithms in Bankruptcy Prediction and Financial Fraud Detection
12. تحلیل آینده‌پژوهانه هم‌گرایی هوش مصنوعی، فناوری نانو و فناوری اطلاعات در مسیر تحول صنعتی آینده
13. نقش تحول دیجیتال در خدمات کتابخانه‌های عمومی برای توان‌یابان جسمی و ذهنی
14. Prediction and Optimization of Oxygen Production under Microgravity Conditions Using Machine Learning
15. Simulation and Performance Comparison of Ultrasonic, Non-Contact Radar, and Guided Wave Radar Sensors in Level Measurement Systems