جستجو
درخت زندگی و درخت هزارتخمه در فرهنگ ایران از حیاتبخشیِ اسطورهای تا معرفت عرفانی
رسول عین علی1
چکیده :
انگارۀ درخت در فرهنگ ایرانی، برخلاف صورت ظاهری ایستایش، همواره حامل معنایی پویا و چندلایه بوده است. نوشتار حاضر میکوشد دو خوانش بهظاهر دور از هم از این بنمایه را بر یک محور بنشاند: خوانش اسطورهای که درخت را سرچشمۀ حیات، دارو و بیمرگی میفهمد، و خوانش عرفانی که آن را به استعارۀ معرفت رهاییبخش بدل میکند. بررسی دادههای متنی و تصویری نشان میدهد که «درخت هزارتخمه» در متون زرتشتی، تنها عنصری کیهاننگارانه نیست، بلکه مخزن همۀ تخمهها، بنیاد درمانگری و شرط تجدید حیات است؛ و پیوند آن با سیمرغ، کارکردی واسطهای میان زمین و آسمان برای آن پدید میآورد. در سطح بازنمایی بصری، همین انگاره از مهرهای هخامنشی تا فلزکاری ساسانی، در قالب نخل و سرو، به دو شکل «نشان پادشاهی» و «نماد طبیعت» تجسم یافته است. در دورۀ اسلامی، نه گسست که دگردیسی روی میدهد: نقوش گیاهی ساسانی در آرابسک و گچبری و کاشیکاری باززایی میشوند، انگارۀ درخت در نخل و درختان بهشتی نگارگری تداوم مییابد و در عجایبنگاری، در قالب «درخت واقواق» صورتی تازه میپذیرد. سرانجام در ادب عرفانی، این بنمایه از معنای حیاتبخشی تن به معنای حیاتبخشی جان منتقل میشود؛ همان انتقالی که در سخن مولوی، درخت هندوستان را به درخت دانش در وجود انسانِ دانا بدل میکند.
کلمات کلیدی : درخت زندگی درخت هزارتخمه ویسپوبیش هنر ساسانی آرابسک عرفان اسلامی
زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : پژوهش و مطالعات هنر، فلسفه و تاریخ هنر
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری
آدرس وب سایت کنفرانس : icact.ir
کد IOI مقاله : AAHF-ACZEZC
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHF-ACZEZC
نمایش چکیده انگلیسی
: https://isnac.ir/SA/AAHF-ACZEZC
سایر مقالات محل انتشار
- آشنایی با جزئیات سیستم خورشیدی غیر فعال ، حوضچه روی بام در استان خراسان شمالی
- مروری بر چارچوب پژوهش در مطالعات ساختار فضایی بافت شهری
- هستیشناسی رخداد و پروژه شهری: تلفیق دلوز، شاتُلِه، وایتهد و اِستِنگِرز برای خلق فضاهای معناساز
- حمل و نقل عمومی و توسعه پایدار شهری
- ارزیابی روند خودترمیمی در بتن خودتراکم و مقایسه آن با بتن معمولی
- بررسی تأثیر طراحی بهینه والپست و وادار بر دوام، ایمنی و هماهنگی سازهای-معماری در دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان ها
- واکاوی متغیرهای مؤثر بر مصرف انرژی در تبدیل حیاط مرکزی خانههای تاریخی به آتریوم
- الگوهای مداخله در بافت فرسوده(مطالعه موردی: محله قطارچیان شهر سنندج)
- تأثیر معماری بیزانس بر معماری اسلامی: بازخوانی ریشه ها، اقتباس ها و بازآفرینی ها
- طراحی فضاهای شهری تطبیق پذیر با رفتارهای متغیر شهروندان در عصر دیجیتال
- زیباییشناسی مقدس در فضاهای متحرک شهری: تحلیل نقش هنر و معماری در تجربه معنوی و روانی مسافران ایستگاه مترو حضرت مریم
- A Psychosocial and Financial Analysis of Citizens’ Responses to Deconstructivist Architecture in Iran’s Traditional Urban Contexts: Investigating Risk Perception, Place Attachment, and Investment Behavior
- تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دورههای دهم تا سیزدهم
- تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دورههای چهاردهم تا هفدهم
- تحلیل هندسی محرابهای مساجد قدیمی تبریز: پیوند فرم و هندسه