مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در به‌کارگیری سامانه‌های هوش مصنوعی پرخطر با تأکید بر پلیس و نظام عدالت کیفری در حقوق ایران با نگاهی به آیین‌نامه هوش مصنوعی اتحادیه اروپا (AI Act)

آرش امیری1

چکیده :
گسترش سامانه‌های هوش مصنوعی در حوزه‌های حساس، از جمله پلیس، اجرای قانون و عدالت کیفری، موجب شده است که بسیاری از تصمیمات مؤثر بر آزادی، حیثیت، حریم خصوصی و برابری اشخاص، نه صرفاً توسط انسان، بلکه از طریق سازوکارهای الگوریتمی و داده‌محور اتخاذ شوند. این تحول، پرسش‌های تازه‌ای را درباره انتساب رفتار مجرمانه، پاسخگویی سازمانی، مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی و نیز حدود مداخله فناوری در قلمرو حقوق بنیادین ایجاد کرده است. در ادبیات حقوقی موجود، به‌ویژه در آثار فارسی درباره مسئولیت کیفری هوش مصنوعی، این نتیجه تکرار شده است که برای خودِ هوش مصنوعی مسئولیت کیفری مستقلی شناخته نشده و چنین انتسابی با موانع جدی نظری و عملی مواجه است؛ از جمله فقدان شخصیت حقوقی، فقدان اراده و شعور انسانی، و ناتوانی در تحقق اهداف مجازات‌های کلاسیک. در مقابل، اشخاص حقوقی به‌عنوان سازندگان، مالکان، بهره‌برداران و تنظیم‌گران سامانه‌های هوش مصنوعی، می‌توانند بر پایه مبانی مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی، موضوع پاسخگویی قرار گیرند. قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ در ایران، با پذیرش مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در ماده ۱۴۳ و پیش‌بینی مجازات‌های متناسب در مواد ۲۰ تا ۲۳، نخستین گام جدی را در جهت شناسایی پاسخگویی سازمانی برداشته است؛ با این حال، این مقررات به‌طور مستقیم برای مواجهه با فناوری‌های نوین، به‌ویژه سامانه‌های هوش مصنوعی پرخطر، طراحی نشده‌اند. از سوی دیگر، آیین‌نامه هوش مصنوعی اتحادیه اروپا (AI Act) با رویکردی مبتنی بر ریسک، سامانه‌های پرخطر را در ضمیمه ۳ شناسایی کرده و برای آنها الزامات سخت‌گیرانه‌ای در زمینه مدیریت ریسک، شفافیت، نظارت انسانی و مستندسازی مقرر نموده است. این مقاله، با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در به‌کارگیری سامانه‌های هوش مصنوعی پرخطر را در حقوق ایران بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که با تکیه بر مبانی موجود در حقوق کیفری ایران و با الهام از مدل تنظیم‌گری AI Act، می‌توان رژیمی مؤثر برای پاسخگویی سازمانی در حوزه پلیس و عدالت کیفری طراحی کرد؛ رژیمی که از یک‌سو مانع خلأ مسئولیت می‌شود و از سوی دیگر، با حفاظت از حقوق بنیادین شهروندان، نوآوری مسئولانه را ممکن می‌سازد.

کلمات کلیدی : مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی هوش مصنوعی پرخطر پلیس هوشمند عدالت کیفری نظارت انسانی


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : محورهای نظری هوش مصنوعی
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری
آدرس وب سایت کنفرانس : itnaf.ir
کد IOI مقاله : AAHD-ABKZEH
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHD-ABKZEH

سایر مقالات محل انتشار
  1. A Study on Design Understandability and Interaction of the therapy-specific Robots
  2. طراحی و مهندسی یک حسگر زیستی نوری چند مدی پلاسمونیک مبتنی بر تشدیدگرهای حلقه شکاف برای سنجش جامع آنتی‌ژن
  3. طراحی یک اسیلاتورکنترل شونده با ولتاژ با نویز فاز بسیار پایین و بازه وسیع فرکانسی با تکنولوژی نانولوله کربنی برای کاربردهای PLL
  4. یک چارچوب هوشمند آگاه به زمینه برای ارتباطات V2V و V2Iدر شبکه‌های خودرویی شهرهای هوشمند با استفاده از داده‌های ترافیکی شبکه سلولی
  5. An Ensemble Non-Dominated Feature Selection Method: A Case Study on Prostate Cancer
  6. تشخیص زودهنگام پوسیدگی دندان با استفاده از شبکه‌های عصبی
  7. Simulation and Performance Comparison of Torque Tube and LVDT Sensors in Displacer-Based Level Measurement Systems
  8. ارتقا سامانه ناوبری پهپاد مهاجر ۶ با استفاده از فناوری
  9. کاربرد نانوذرات مگنتیت (Fe3O4) در پزشکی (از سنتز تا عملکرد)
  10. Simulation and Modeling of Floating-Gate Non-Volatile Memory Performance: Focus on Oxide Thickness, Programming Speed, and Charge Transport Mechanisms
  11. Fraud Analytics with Big Data: A Literature Review on Machine Learning Algorithms in Bankruptcy Prediction and Financial Fraud Detection
  12. تحلیل آینده‌پژوهانه هم‌گرایی هوش مصنوعی، فناوری نانو و فناوری اطلاعات در مسیر تحول صنعتی آینده
  13. نقش تحول دیجیتال در خدمات کتابخانه‌های عمومی برای توان‌یابان جسمی و ذهنی
  14. Prediction and Optimization of Oxygen Production under Microgravity Conditions Using Machine Learning
  15. Simulation and Performance Comparison of Ultrasonic, Non-Contact Radar, and Guided Wave Radar Sensors in Level Measurement Systems