پیر مغان و حافظه دینی ایران: بازخوانی نمادهای میترایی در غزل حافظ

سید جلال الدین حسینی1

چکیده :
حافظ شیرازی یکی از برجسته‌ترین شاعران عرفانی ایران است که جهان شعری او علاوه بر عناصر اسلامی و صوفیانه، حامل لایه‌هایی از حافظه فرهنگی و معنوی ایران نیز هست. پژوهش حاضر با هدف بررسی مفهوم «پیر مغان» و بازخوانی نمادهای میترایی در غزل حافظ، در چارچوب نظریه حافظه فرهنگی یان آسمن انجام شده است. این پژوهش از نوع کیفی، بنیادین و با روش توصیفی ـ تحلیلی است و داده‌های آن از طریق مطالعه کتابخانه‌ای و تحلیل متنی دیوان حافظ و منابع مرتبط با تاریخ ادیان، اسطوره‌شناسی و حافظ‌پژوهی گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مفاهیمی چون «پیر مغان»، «خرابات»، «می»، «نور»، «خورشید» و «سحر» در غزل حافظ صرفاً استعاره‌های ادبی یا مفاهیم رایج عرفانی نیستند، بلکه در قالب یک شبکه نمادین، بازتاب‌دهنده بخشی از حافظه دینی و فرهنگی ایران پیشااسلامی‌اند. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که شخصیت «پیر مغان» در جایگاه مرشد رازآموز و حامل معرفت باطنی، شباهت‌هایی ساختاری با الگوی راهنمای معنوی در آیین مهر دارد و خرابات نیز به‌عنوان فضایی تشرفی و رازآموزانه قابل تفسیر است. با این حال، پژوهش حاضر بر وجود تداوم نمادین و فرهنگی تأکید دارد و از هرگونه ادعای وابستگی مستقیم حافظ به آیین مهر پرهیز می‌کند. در نتیجه، می‌توان شعر حافظ را عرصه‌ای برای بازتولید حافظه دینی ایران دانست که در آن، عناصر نمادین ایران باستان در قالب عرفان اسلامی و زبان شاعرانه بازآفرینی شده‌اند.

کلمات کلیدی : حافظ پیر مغان حافظه فرهنگی عرفان ایرانی خرابات


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : تاریخ
محل انتشار : دومین کنفرانس ملی تار و پود هویت ایرانی : در هم تنیدگی زبان ، ادبیات ، تاریخ ، تمدن و هنر
آدرس وب سایت کنفرانس : https://ahm.isctdm.ir/
کد IOI مقاله : ACCC-ABKCGH
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/ACCC-ABKCGH

سایر مقالات ارائه دهنده
  1. مدیریت آینه‌ای: ارائه یک مدل مفهومی برای بازتاب‌گری رفتاری مدیران در محیط کار
  2. تأثیر کوچینگ بر موفقیت کسب‌وکارهای کوچک در مراحل راه‌اندازی و بلوغ
  3. ضرورت استفاده از هوش مصنوعی در صنعت هتلداری ایران
  4. میترا به ‌عنوان پیام‌آور نور: خوانشی نو در اسطوره و آیین (Mithra as the Messenger of Light: A New Interpretation of Myth and Ritual)
  5. تحلیل انتقادی یادگیری شخصی‌سازی‌شده مبتنی بر هوش مصنوعی در آموزش: فرصت‌ها، چالش‌ها و پیامدهای تربیتی
  6. پدرخوانده‌های سازمانی: بررسی نفوذ غیررسمی و تأثیر آن بر فرهنگ و عملکرد سازمان
  7. بازخوانی کیهان‌شناسی میترایی: صعود روح، ساختار کیهانی و معنای نجات
  8. علیه تقلیل‌گرایی: بازخوانی آیین‌محور میترا در سنت‌های ایرانی و رومی
  9. شریعت، عقلانیت صوری و کنش اقتصادی: بازخوانی تحلیل ماکس وبر از فریسیان
  10. شایسته‌سالاری در تنگنا: سرمایه شبکه‌ای و نهادینه‌شدن انتصابات رابطه‌محور در سازمان‌های دولتی
  11. Artificial Intelligence in Human Resource Management: Organizational Justice, Ethical Tensions, and the Reconfiguration of HR Roles
  12. عدالت سازمانی در عصر حکمرانی الگوریتمی: چالش های هوش مصنوعی در سازمان های دولتی
  13. رهبری زمان‌محور: ارائه و اعتبارسنجی مدل جهت‌گیری زمانی مدیران و تأثیر آن بر اثربخشی سازمانی
  14. مدیریت آینه‌ای در عصر هوش مصنوعی: چارچوبی بومی برای رهبری سازمان‌های آینده در شرایط عدم قطعیت
  15. مسیح مانوی و بازسازی ایرانی منجی: بازخوانی تطبیقی عناصر مهرایی در مسیح‌شناسی مانی