جستجو
معرفی نسخه خطی «الذّخیرة الخوارزمشاهيّة باللّغة العربیّة» نگارش اسماعیل بن الحسن الجرجاني
فرزانه غفاری1 محسن ناصری2 راضیه جعفری حاجتی3
چکیده :
معرفی نسخه خطی «الذّخیرة الخوارزمشاهيّة باللّغة العربیّة»
نگارش اسماعیل بن الحسن الجرجاني
فرزانه غفاری ؛ محسن ناصری ؛ راضیه جعفری حاجتی
چکیده
سابقه و هدف: میراث مکتوب برجای مانده از تمدن اسلام و ایران، بالغ بر هزاران نسخه خطی است که دارای پیشینه ای طولانی هستند. تعداد بی شماری از این نسخ خطی در حوزه علوم پزشکی می باشد. یکی از آثار نفیس پزشکی، کتاب «ذخیره خوارزمشاهی» به زبان عربی است که حکیم سید اسماعیل جرجانی در سده های 5 و 6 هجری آن را تألیف نموده است.
روش و ابزار پژوهش: این پژوهش با روش کتابخانه ای و به شیوه توصیفی- تحلیلی، تدوین و ابزار پژوهش در آن، نسخه های خطی می باشد.
یافته ها: «ذخیره خوارزمشاهی» یک مجموعه کامل پزشکی به زبان فارسی است که در ده کتاب نگارش یافته است. جرجانی در سنّ کهنسالی اقدام به ترجمه آن به زبان عربی می نماید که این ترجمه با برخی تغییرات جزئی همراه است. پس از جستجو در کتابخانههای بزرگ ایران از جمله: کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، آستان قدس، ملک، ملی، مرعشی و نیز برخی فهرستوارههای مهم نسخ خطی، فقط دو نسخه خطی از دو کتاب نخست ذخیره عربی که در دو زمان متفاوت کتابت شده بودند، به دست آمد: 1) نسخه کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، شماره 113؛ 2) نسخه کتابخانه ملک، شماره 4772
نتیجه: کتاب ذخیره خوارزمشاهی یک دائرةالمعارف کامل پزشکی است که جرجانی در اواخر عمر خود تصمیم به ترجمه آن به زبان عربی می نماید. بنا به گفته جرجانی، انگیزه اصلی او در تألیف ذخیره به زبان عربی این است که در نقل اصطلاحات و مفاهیم طبی از عربی به زبان فارسی، حق مطلب به خوبی ادا نمیشود و گاهی بازگردانی مطالب به فارسی موجب قصور در معنا شده و رونق و زیبایی و جذابیت کلام از دست میرود. باتوجه به اهمیت کتاب ذخیره، شایسته بود که نسخه خطی عربی آن نیز که از آخرین نگارش های جرجانی است، تصحیح و احیا شود.
پرسش های مقاله: 1- ساختار کمی و کیفی ذخیره عربی در مقایسه با ذخیره فارسی چه تفاوت هائی دارد؟ 2- معادل یابی واژگان و اصطلاحات ذخیره فارسی با ذخیره عربی چه تأثیری در توسعه دامنه واژگان تخصصی طبی می تواند داشته باشد؟
واژگان کلیدی: طب ایرانی؛ اسماعیل جرجانی؛ نسخ خطی پزشکی؛ الذخیرة الخوارزمشاهیة
کلمات کلیدی : طب ایرانی اسماعیل جرجانی نسخ خطی پزشکی الذخیرة الخوارزمشاهیة
زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : تصحیح و احیای متون
محل انتشار : همایش بین المللی مخطوطات مشرق زمین
آدرس وب سایت کنفرانس : orientalconferences.ir
کد IOI مقاله : XFZC-HGGDA
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XFZC-HGGDA
نمایش چکیده انگلیسی
: https://isnac.ir/SA/XFZC-HGGDA
سایر مقالات ارائه دهنده
سایر مقالات محل انتشار
- معرفی نسخه خطی «الذّخیرة الخوارزمشاهيّة باللّغة العربیّة» نگارش اسماعیل بن الحسن الجرجاني
- معرفی نسخه خطی خلاصه الابدان نوشته حکیم عمر شفایی
- تصحیح نسخه خطی: «فضیلت و شجاعت علی بن ابی طالب (ع) و جنگ نمودن با لشکر دیوان و شیران»
- معرفی نسخه خطی «الذّخیرة الخوارزمشاهيّة باللّغة العربیّة» نگارش اسماعیل بن الحسن الجرجاني
- معرفی نسخه خطی «الذّخیرة الخوارزمشاهيّة باللّغة العربیّة» نگارش اسماعیل بن الحسن الجرجاني
- نسخه خطی ألفیه سید علی نقی حسینی دشتی
- استخراج فرادادههای نسخههای خطی در عصر دیجیتال
- تحقیق و بررسی نسخۀ خطی حدیث عابد بنی اسرائیل؛ میراثی تازه¬یاب از قاضی عبدالجبار معتزلی (از گنجینۀ دست¬نوشته¬های یمن)
- ذیل نویسی؛ راه حلی برای حفظ نسخ خطی از گذشته تا آینده
- معرفی و بررسی تحلیلی «اجازهنامه طبابت وثوقالحکماء» و تکملههای آن
- معرفی و بررسی کتاب «تنبیه الغافلین و واجب السالکین» (نسخه محفوظ در کتابخانه ملی تبریز)