تحقیق و بررسی نسخۀ خطی حدیث عابد بنی اسرائیل؛ میراثی تازه¬یاب از قاضی عبدالجبار معتزلی (از گنجینۀ دست¬نوشته¬های یمن)

محمد عافی خراسانی1

چکیده :
در یکی از نسخه¬های خطی زیدیۀ یمن، حدیثی به نقل از پیامبر (ص) دربارۀ داستان عابدی از بنی ¬اسرائیل گزارش شده و در ذیل آن قاضی عبد الجبّار (د. 415ق) از بزرگ¬ترین دانشمندان معتزله، توضیح¬هایی را دربارۀ معنای این حدیث بیان نموده¬ که در جایی دیگر از میراث برجای¬مانده از وی یافت نمی¬شود. این حدیث به املای قاضی جعفر بن احمد بن عبدالسلام بُهلولی (د. 573ق) از بزرگ¬ترین دانشمندان زیدیه نگاشته شده¬ و ظاهرا جزو کتاب¬هایی است که وی با خود از عراق به یمن برده¬است. در این نسخه، ناسخ مستقیماً از روی دستخطِ حسن بن محمد رَصّاص (د. 584ق) از شاگردانِ برجستۀ قاضی جعفر کتابت نموده¬ که ارزش بالایی به آن می¬بخشد. هم¬چنین باید گفت که این نسخۀ خطی ما را در شناخت دقیق¬تری از نسخه¬ای دیگر به خط همین کاتب (یعنی نسخۀ کتاب احادیث امیر المؤمنین علی (ع)) یاری می¬رساند که تا پیش از این، آگاهی ما دربارۀ آن، کاستی¬های مهمی داشت. در مقالۀ پیش رو از یک¬ سو، به بررسی و تحلیل این نسخه و نیز تصحیح آن پرداخته شده، و از سوی دیگر، درون¬مایۀ این حدیث و سند آن واکاوی شده¬است.

کلمات کلیدی : حدیث عابد بنی اسرائیل نسخه¬های خطی یمن نسخه¬شناسی تصحیح متون میراث زیدیه میراث معتزله قاضی عبدالجبار قاضی جعفر بن احمد بن عبد السلام


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : تصحیح و احیای متون
محل انتشار : همایش بین المللی مخطوطات مشرق زمین
آدرس وب سایت کنفرانس : orientalconferences.ir
کد IOI مقاله : XFZC-HHFBZ
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XFZC-HHFBZ

سایر مقالات محل انتشار
  1. معرفی نسخه خطی «الذّخیرة الخوارزمشاهيّة باللّغة العربیّة» نگارش اسماعیل بن الحسن الجرجاني
  2. معرفی نسخه خطی خلاصه الابدان نوشته حکیم عمر شفایی
  3. تصحیح نسخه خطی: «فضیلت و شجاعت علی بن ابی طالب (ع) و جنگ نمودن با لشکر دیوان و شیران»
  4. معرفی نسخه خطی «الذّخیرة الخوارزمشاهيّة باللّغة العربیّة» نگارش اسماعیل بن الحسن الجرجاني
  5. معرفی نسخه خطی «الذّخیرة الخوارزمشاهيّة باللّغة العربیّة» نگارش اسماعیل بن الحسن الجرجاني
  6. نسخه خطی ألفیه سید علی نقی حسینی دشتی
  7. استخراج فراداده‌های نسخه‌های خطی در عصر دیجیتال
  8. تحقیق و بررسی نسخۀ خطی حدیث عابد بنی اسرائیل؛ میراثی تازه¬یاب از قاضی عبدالجبار معتزلی (از گنجینۀ دست¬نوشته¬های یمن)
  9. ذیل نویسی؛ راه حلی برای حفظ نسخ خطی از گذشته تا آینده
  10. معرفی و بررسی تحلیلی «اجازه‌نامه‌ طبابت وثوق‌الحکماء» و تکمله‌های آن
  11. معرفی و بررسی کتاب «تنبیه الغافلین و واجب السالکین» (نسخه محفوظ در کتابخانه ملی تبریز)