استخراج فراداده‌های نسخه‌های خطی در عصر دیجیتال

حسین سنمار1

چکیده :
پژوهش‌های نسخه‌های خطی در آستانه تحولی بزرگ قرار دارند. در این تحول که از تصویربرداری و «دیجیتالی‌کردن» صِرف نسخه‌ها به «دیجیتالی‌شدن» فرایندهای پژوهشی است، فراداده نقشی بی‌بدیل را ایفا می‌کند. فراداده‌ی یک نسخه‌خطی، اطلاعات ساخت‌یافته‌ای از نسخه‌خطی است که ورای محتوای آن، به شناسایی ماهیت نسخه و ویژگی‌های تاریخی، هنری، زبان‌شناسی و ادبی آن کمک می‌کند. دست‌یابی به داده‌های نسخه خطی، غالباً دشواریاب و نیازمند فعالیت ژرف‌بینانه پژوهش‌گران است. حتی گاهی دست‌یابی به اصل داده دست‌نایافتنی است. از این روست که فراداده‌های نسخه‌های خطی مطلوبیتی دوچندان پیدا می‌کنند. افزون بر این، فراداده همواره یکی از منابعی است که در فهم، کشف و استخراج داده‌های اصلی از یک نسخه خطی در هر سه حوزه کتیبه‌شناسی، نسخه‌شناسی و متن‌شناسی کمک شایانی می‌کند. این پژوهش با دسته‌بندی و فهرست‌کردن بخشی از فراداده‌های ارزشمند در مطالعات نسخه‌های خطی، استخراج ماشینی این فراداده‌ها به کمک هوش مصنوعی را به عنوان بخشی از چارچوب علوم انسانی دیجیتال معرفی می‌کند. فراداده‌هایی با کمیت و کیفیت مطلوب و غنی‌شده می‌توانند کارایی پژوهش‌های علوم انسانی مرتبط با متون کهن را بهبود ببخشد. همچنین فراداده‌های پیوندی می‌توانند با ایجاد شبکه‌ای از ارتباطات میان فراداده‌های نسخه‌ها اطلاعات دقیق‌تری را از دنیای واقعی نسخ خطی منعکس کند. پیش‌نیاز توسعه این نوع فناوری، پیکره‌های داده‌ای متناسب با اهداف مورد نظر در مطالعات نسخ خطی است.

کلمات کلیدی : فراداده نسخه‌خطی علوم انسانی دیجیتال دیجیتالی‌سازی نسخه خطی پیکره‌های داده‌ای


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : دیجیتال سازی مخطوطات شرقی
محل انتشار : همایش بین المللی مخطوطات مشرق زمین
آدرس وب سایت کنفرانس : orientalconferences.ir
کد IOI مقاله : XFZC-HHEFC
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XFZC-HHEFC

سایر مقالات محل انتشار
  1. معرفی نسخه خطی «الذّخیرة الخوارزمشاهيّة باللّغة العربیّة» نگارش اسماعیل بن الحسن الجرجاني
  2. معرفی نسخه خطی خلاصه الابدان نوشته حکیم عمر شفایی
  3. تصحیح نسخه خطی: «فضیلت و شجاعت علی بن ابی طالب (ع) و جنگ نمودن با لشکر دیوان و شیران»
  4. معرفی نسخه خطی «الذّخیرة الخوارزمشاهيّة باللّغة العربیّة» نگارش اسماعیل بن الحسن الجرجاني
  5. معرفی نسخه خطی «الذّخیرة الخوارزمشاهيّة باللّغة العربیّة» نگارش اسماعیل بن الحسن الجرجاني
  6. نسخه خطی ألفیه سید علی نقی حسینی دشتی
  7. استخراج فراداده‌های نسخه‌های خطی در عصر دیجیتال
  8. تحقیق و بررسی نسخۀ خطی حدیث عابد بنی اسرائیل؛ میراثی تازه¬یاب از قاضی عبدالجبار معتزلی (از گنجینۀ دست¬نوشته¬های یمن)
  9. ذیل نویسی؛ راه حلی برای حفظ نسخ خطی از گذشته تا آینده
  10. معرفی و بررسی تحلیلی «اجازه‌نامه‌ طبابت وثوق‌الحکماء» و تکمله‌های آن
  11. معرفی و بررسی کتاب «تنبیه الغافلین و واجب السالکین» (نسخه محفوظ در کتابخانه ملی تبریز)