تبیین نقش مؤلفه‌های کالبدی در شکل‌گیری سیما و منظر شهر اسلامی با تأکید تخصصی بر نقش مسجد

سمانه یاراحمدی1 شیرین طغیانی2

چکیده :
شهر اسلامی به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین و پیچیده‌ترین جلوه‌های تمدن اسلامی، محصول تعامل عمیق و چندلایه میان آموزه‌های دینی توحیدی، فرهنگ غنی ایرانی-اسلامی، شرایط اقلیمی متنوع و ساختار اجتماعی-سیاسی پویا است. در این نظام شهری، سیما و منظر شهری فراتر از یک پدیده صرفاً فیزیکی و کالبدی، تجلی جهان‌بینی توحیدی، ارزش‌های اخلاقی و معنوی، عدالت اجتماعی، محرمیت و تعادل انسان با طبیعت محسوب می‌شود. سیما و منظر شهر اسلامی نه تنها بازتاب‌دهنده هویت فرهنگی و دینی جامعه مسلمان است، بلکه بستری برای تعالی معنوی، انسجام اجتماعی و پایداری اقلیمی فراهم می‌آورد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مؤلفه‌های کالبدی در شکل‌گیری سیما و منظر شهر اسلامی انجام شده است. در این میان، نقش مسجد به‌صورت تخصصی، عمیق و چندبعدی مورد واکاوی قرار گرفته است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی همراه با رویکرد hermeneutic (تفسیری) است و داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای گسترده، تحلیل اسناد تاریخی، منابع فقهی و روایی (قرآن کریم، احادیث و فقه شیعی)، و بررسی تطبیقی نمونه‌های موردی معتبر گردآوری شده‌اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که عناصری همچون مسجد، بازار، میدان، محله، گذرها، مدارس، آب‌انبارها و فضاهای سبز، هر یک به شیوه‌ای خاص و مکمل در ایجاد هویت فضایی، خوانایی محیط، انسجام کالبدی، پایداری اجتماعی، اقلیمی و فرهنگی نقش محوری ایفا می‌کنند. مسجد به عنوان قلب تپنده و محور سازمان‌دهنده شهر اسلامی، فراتر از یک بنای مذهبی، هسته معنایی، اجتماعی، بصری و جهت‌دهنده منظر شهری عمل کرده است. نوآوری اصلی این پژوهش در ارائه چارچوب مفهومی یکپارچه نشانه‌شناختی-اقلیمی-اجتماعی-فقهی برای احیای نقش مسجد در شهرسازی معاصر ایران است که این رویکرد جامع در مطالعات پیشین کمتر مورد توجه قرار گرفته است. یافته‌ها می‌توانند مبنایی برای سیاست‌گذاری شهری، بازآفرینی بافت‌های فرسوده و طراحی محله‌های جدید با هویت اسلامی-ایرانی فراهم آورند.

کلمات کلیدی : سیما و منظر شهری شهر اسلامی مؤلفه‌های کالبدی مسجد جامع هویت فضایی پایداری فرهنگی شهرسازی اسلامی ایرانی نشانه‌شناسی شهری


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : مهندسی شهرسازی و توسعه شهري( کلیه گرایش ها)
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری
آدرس وب سایت کنفرانس : icact.ir
کد IOI مقاله : AAHF-ABHAKA
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHF-ABHAKA

سایر مقالات ارائه دهنده
  1. ارزيابي پاركينگ هاي عمومي طبقاتي شهر شيراز با رويكرد مكانيابي بهينه كاربري هاي خدمات شهري با استفاده از روش ( AHP ) ( نمونه موردي پاركينگ طبقاتي هدايت، نشاط و نمازي)
  2. جایگاه مدیریت شهری و شهرنشینی با رویکرد حقوق شهروندی
  3. ارزیابی شاخص های موثر در عملکرد مدیریت محیط زیست شهری (مطالعه موردی منطقه 2 شهرداری شیراز)
  4. ارزیابی چالش‌های مدیریت محیط زیست شهری
  5. ارائه مدل دستیابی به مدیریت یکپارچه و برنامه‌ریزی جامع در بافت‌های فرسوده شهری با رویکرد بازآفرینی
  6. نقد و بازخوانی نظریه‌های برنامه‌ریزی مسکن در مواجهه با بحران مسکن معاصر و گذار به مسکن تاب‌آور و استطاعت‌پذیر
  7. واکاوی مؤلفه‌های هویت‌بخش معماری اسلامی-ایرانی در شهرسازی اسلامی و ایرانی
  8. تدوین چارچوب طراحی منظرِ عینی ) Objective Landscape ) با رویکرد ارتقای عملکرد حرارتی در بافتهای مسکونی متراکم: سنتزی میان الگوهای بومی و استانداردهای تابآوری اقلیمی
  9. تبیین الگوی رفتار حرارتی ساکنین در حیاط مجتمعهای مسکونی اقلیم گرم و خشک )مطالعه موردی: کرمان
  10. تبیین نقش مؤلفه‌های کالبدی در شکل‌گیری سیما و منظر شهر اسلامی با تأکید تخصصی بر نقش مسجد
  11. تحول الگوهای تأمین مسکن از دولت‌محوری تا حکمرانی مشارکتی: «مروری بر نظری، سیاست‌ ها و تجارب معاصرمسکن اجتماعی حوزه: سیاست‌گذاری مسکن، حکمرانی شهری و عدالت فضایی»
  12. بررسی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و هویت‌بخشی به شهر اسلامی
  13. تبیین چالش‌های حکمرانی تأمین مسکن اجتماعی در کلان‌شهر شیراز با تأکید بر نقش مشارکت بخش خصوصی در الگوهای نوین سکونت شهری
سایر مقالات محل انتشار
  1. آشنایی با جزئیات سیستم خورشیدی غیر فعال ، حوضچه روی بام در استان خراسان شمالی
  2. مروری بر چارچوب پژوهش در مطالعات ساختار فضایی بافت شهری
  3. هستی‌شناسی رخداد و پروژه شهری: تلفیق دلوز، شاتُلِه، وایتهد و اِستِنگِرز برای خلق فضاهای معناساز
  4. حمل و نقل عمومی و توسعه پایدار شهری
  5. ارزیابی روند خودترمیمی در بتن خودتراکم و مقایسه آن با بتن معمولی
  6. بررسی تأثیر طراحی بهینه وال‌پست و وادار بر دوام، ایمنی و هماهنگی سازه‌ای-معماری در دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان ها
  7. واکاوی متغیرهای مؤثر بر مصرف انرژی در تبدیل حیاط مرکزی خانه‌های تاریخی به آتریوم
  8. الگوهای مداخله در بافت فرسوده(مطالعه موردی: محله قطارچیان شهر سنندج)
  9. تأثیر معماری بیزانس بر معماری اسلامی: بازخوانی ریشه ها، اقتباس ها و بازآفرینی ها
  10. طراحی فضاهای شهری تطبیق پذیر با رفتارهای متغیر شهروندان در عصر دیجیتال
  11. زیبایی‌شناسی مقدس در فضاهای متحرک شهری: تحلیل نقش هنر و معماری در تجربه معنوی و روانی مسافران ایستگاه مترو حضرت مریم
  12. A Psychosocial and Financial Analysis of Citizens’ Responses to Deconstructivist Architecture in Iran’s Traditional Urban Contexts: Investigating Risk Perception, Place Attachment, and Investment Behavior
  13. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های دهم تا سیزدهم
  14. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های چهاردهم تا هفدهم
  15. تحلیل هندسی محراب‌های مساجد قدیمی تبریز: پیوند فرم و هندسه