جستجو
مقایسه انواع روانشناسی ازدیدگاههای ایدئولوژیک،فلسفی ونوینوبررسی نظریات پیشین وجدید دراین باره
بهزاد خرمالی1 المیرا جاوید2 صدیقه پوری3 راحیل محمدیان4 غلامرضا حیدری فر5 الهام مقسم6 ملیحه مردانی7
چکیده :
روانشناسي اسلامي
اصطلاح روانشناسي اسلامي، ازجمله مفاهيمي است كه طرح آن موجب جبههگيري موافقان و مخالفان بسياري شده است. موافقان اين اصطلاح مدعي وجود چنين حوزه مطالعاتي در مقابل روانشناسي مغربزمين هستند. در مقابل مخالفان آن، طرح چنين اصطلاحي را نادرست ميدانند و معتقدند روانشناسي در قالب يك علم نميتواند پسوند مسيح، اسلامي و... را پذيرا باشد.
مدعيان روانشناسي اسلامي پيشفرضهايي را براي امكان وجود چنين علمي مطرح كردهاند كه اين پيشفرضها به وسيله پديدآورندگان كتاب «علمالنفس از ديدگاه دانشمندان اسلامي» چنين ذكر شدهاند:
فرضيه روح: به اعتقاد برخي، زماني ميتوان از روانشناسي اسلامي سخن به ميان آورد كه موضوع مطالعه آن پديده «روح» در نظر گرفته شود. به زعم اين افراد روانشناسي نوعي «روحشناسي» است. در مقابل مدعيان چنين برداشتي بايد اين نكته را خاطرنشان كرد كه روانشناسي در جايگاه يك علم درصدد فهم، تبيين و پيشبيني ماهيت و رفتار انسان است. از سوي ديگر موضوع روانشناسي را «روح» در نظر گرفتن، اين مشكل را پديد ميآورد كه حقيقت «امري» كه از دايره منطق و فهم انسان بسي فراتر است مورد بررسي قرار گيرد و اين امر امكانپذير نخواهد بود.
فرضيه نفس: گروهي «نفس» را به عنوان موضوع روانشناسي اسلامي معرفي كردهاند. تفاوت نفس و روح در اين نكته نهفته است كه هنگام سخن گفتن از نفس بر خلاف روح با حقيقتي صرفا متافيزيكي سر و كار نداريم، بلكه نفس از حيث تعلقش به بدن مورد توجه است. در نتيجه اين افراد روانشناسي را معادل «نفسشناسي» در نظر ميگيرند. اشكالي كه بر اين مدعا وارد است قابل تامل ميباشد. اشكال اين است كه آيا ميتوان نفسشناسي را معادل روانشناسي علمي دانست كه عنصر تجربه در آن يك عنصر اساسي است؟ از سوي ديگر، هنگام سخن گفتن از «علمالنفس» كدام علمالنفس مدنظر است: «علمالنفس فلسفي» يا «علمالنفس عرفاني».
در واقع چه مقصود علمالنفس فلسفي باشد كه با حدوث و قدم نفس و قواي آن سر و كار دارد و چه علمالنفس عرفاني كه در آن از تجرد نفس سخن به ميان ميآيد، هيچكدام معادل روانشناسي علمي نخواهد بود. در واقع بر خلاف روانشناسي علمي كه تجربه معيار اصلي در نظر گرفته ميشود در علمالنفس فلسفي، استدلال عقلي و در علمالنفس عرفاني شهود مدنظر است.
هرچند نبايد از اين نكته غافل شد كه «شناخت نفس مفهومي است عام و فراخناي عموميت آن چنان است كه علمالنفس فلسفي، معرفهالنفس عرفاني و روانشناسي هر سه در دامن آن قرار ميگيرند. اين سخن بيانگر آن است كه نفس را موضوع روانشناسي اسلامي خواندن، كلام كافي نيست به دليل آن كه بايد معين كرد نفس از چه حيث موضوع علمالنفس فلسفي و از چه حيث موضوع معرفهالنفس عرفاني است. «قراملكي و ايرواني، 1385، ص16».
بر خلاف روانشناسي علمي كه در آن تجربه معيار اصلي در نظر گرفته ميشود در علمالنفس فلسفي، استدلال عقلي و در علمالنفس عرفاني شهود مدنظر است
فرضيه فطرت: گروهي بر قرار گرفتن «فطرت» به عنوان موضوع اصلي روانشناسي اسلامي تاكيد ميكنند.بدون در نظر گرفتن مباحث پيرامون معاني مختلف فطرت و ديدگاههاي مرتبط با اين موضوع بايد به اين نكته اشاره كرد كه در اصطلاح قرآني مقصود از فطرت نوعي معرفت و ميل ربوبي است كه در انسان به وديعه نهاده شده است. اگر ما در روانشناسي به دنبال فهم طبيعت انسان هستيم به اين نكته پي خواهيم برد كه گستردگي مفهوم فطرت به اندازه گستردگي مفهوم طبيعت انسان نيست. در نتيجه ميتوان فطرت را به عنوان موضوعي در ميان موضوعات مربوط به روانشناسي مورد بحث قرار داد، ولي اين امر مجوزي براي در نظر گرفتن فطرت به عنوان موضوع كلي روانشناسي اسلامي نخواهد بود.
فرضيه عمل: مفهوم عمل در تفكر اسلامي از جايگاه خاصي برخوردار است چنان كه هويت هر فرد معادل اعمالي است كه از وي آشكار ميشود. در واقع اگر درصدد شناخت فردي هستيم بهترين معيار، عمل آن فرد است. در نتيجه اگر درصدد تاسيس علمي تحت عنوان روانشناسي اسلامي هستيم بايد «عمل» به عنوان شاهكليد آن علم در نظر گرفته شود. ذكر اين نكته ضروري است كه حتي هنگام سخن گفتن از نفس به عنوان موضوع روانشناسي اسلامي، نفسي مد نظر است كه در عمل فرد آشكار و خود را متحقق ميسازد.
کلمات کلیدی : مقایسه انواع روانشناسیٰ ازدیدگاههای ایدئولوژیک فلسفی ونوینوبررسی
زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : روانشناسی
محل انتشار : دومین کنفرانس بينالمللی علـوم انسـانـی، روانـشـنــاسـی و علوم اجتمـاعی
آدرس وب سایت کنفرانس : 2hpsconf.com
کد IOI مقاله : XYZD-ZZEZH
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XYZD-ZZEZH
نمایش چکیده انگلیسی
: https://isnac.ir/SA/XYZD-ZZEZH
سایر مقالات ارائه دهنده
- بررسی میزان تاب اوری،استقلال طلبی وابهام در کودکان وبزرگسالان بیش فعال درشهرستان گنبد کاووس
- مقایسه انواع روانشناسی ازدیدگاههای ایدئولوژیک،فلسفی ونوینوبررسی نظریات پیشین وجدید دراین باره
- بررسی میزان اثرات نوروفیدبک درزندگی وکیفیت وشادکامی افراد جامعه درسنین مختلف در شهرستان گرگان و گنبدکاووس درسال1394
- Comparative investigation of psychological capital, resilience, quality of life effects their personality formation community, province, city Gonbad-e Qabus
- Management and treatment of obesity in adults and gender treatment
- مقایسه کیفیت زندگی زنان مطلقه وعادی درجامعه درایران استان گلستان شهرستان اق قلا
- عوارض اجتماعی ناشی از شبکه های اجتماعی،علل وپیامدهای ان
- رشد اخلاقی ونظریه های قدیم وجدید
- مقایسه میزان تاب اوری ،انعطاف پذیری وسخت رویی درجامعه درزنان مطلقه وعادی وارتباط ان باشخصیت افرادوکیفیت زندگی
- علل اعتیاد به مواد مخدر در افرادی که در زندگی زناشویی خیانت می کنند و جوانان مجرد که روابط نامشروع زیاد دارند
- تاثیر عملکرد خانواده ومیزان کنترل خشم برتاب اوری وایجاد اختلالات شخصیت درنوجوانان
- تاثیر سبک زندگی برشیوع سرطان
- مقایسه ویژگی های شخصیتی و اعتماد به نفس در متقاضیان عمل زیبایی بینی و افراد عادی
- بررسی میزان استرس،اضطراب ،هیجان،افسردگی وسایر عوامل محیطی وارتباط ان باسن دختران دبیرستانی بامیانگین سنی14-16 سال استان گلستان شهرستان گنبد
- Management and treatment of obesity in individuals of different gender and treatment
سایر مقالات محل انتشار
- بررسی جرم شناختی سوء استفاده جنسی از زنان در محیط کار (با تأکید بر حقوق ایران)
- A comprehensive meta-analysis of effectiveness of therapeutic interventions to improve the symptoms of autism in Iran (2005-2013)
- بررسی تاثیر فناوری اطلاعات و امکانات آموزشی و امکانات نوین آموزشی در پیشرفت تحصیلی مدارس ابتدایی دخترانه شهرستان شوش دانیال
- « خود » شناسی در رویکردهای مختلف (با تاکید بر رویکردهای روان شناختی و دینی-فلسفی)
- بررسی میزان آشنایی معلمان مقطع اول دبیرستان با مؤلفه ارزشیابی و کاربرد آن در تدریس دانش آموزان شهرستان آستانه اشرفیه
- تاثیر هوشمند سازی مدارس بر افزایش کیفیت تدریس معلمان و نگرش دانش آموزان به یادگیری
- اثربخشی آموزش رویکردشناختی رفتاری بر میزان خودکارامدی و منبع کنترل در دانش آموزان دختر
- بررسی تأثیر رویکردهای مدیریت دولتی¬نوین به تعهد سازمانی در بانک کشاورزی اصفهان
- بررسی ارتباط بین ابعاد کیفیت زندگی و شادکامی در معلمان ابتدایی
- بررسي نظام حقوقی اشغال نظامی از منظر حقوق بينالملل با تاکید بر جنگ عراق علیه ایران
- بررسی رابطه بخشودگی با کمال گرايی معلمان ابتدايی
- اصول تربیت دینی از منظر نهج الفصاحه
- در جستجوی اثربخشی: بررسی تطبیقی تحلیلی شایستگیهای اجتماعی در میان معلمان ایران و جهان براساس اسناد بالا دستی
- The Effect of Emotionally-Focused Therapy (EFT) on marital adjustment of discord couples
- بررسی پیامدهای هیدروپلتیکی بحران آب در منطقه غرب آسیا