جستجو
شهرسازی بهمثابه ایدئولوژی: نحوه ساختار فضایی قدرت و کیهانشناسی در شهرهای ایران پیش از اسلام
اکبر نوروزی1
چکیده :
چکیده :
مقدمه : شهرسازی در ایران پیش از اسلام تنها یک پدیده فضایی و عملکردی نبود، بلکه به عنوان ابزاری کلیدی برای تثبیت قدرت سیاسی، بیان ایدئولوژی حکومتی و تجلی کیهانشناسی فرهنگی عمل میکرد. شهرهای ایران باستان، بهویژه در دورههای هخامنشی و ساسانی، نخستین نمونههای آگاهانه از «شهر بهمثابه گفتمان قدرت» در تاریخ بشریت هستند جایی که هندسه فضا، نمادگرایی مذهبی و سیاست حکومتی در هم آمیختهاند. این شهرها نه تنها مکانهایی برای سکونت، بلکه «ابزاری ایدئولوژیک» بودند که با طراحی عمدی، نظم کیهانی را بر زمین ترسیم و مشروعیت حکومت را در اذهان مردم تثبیت میکردند .
هدف پژوهش : این مقاله با هدف کشف و تحلیل رابطه بین ساختار شهری و ایدئولوژی حکومتی در دورههای مهم تاریخی ایران باستان بهویژه دورههای هخامنشی و ساسانی به بررسی نحوه ساختار فضایی شهرها میپردازد.
روش شناسی تحقیق : روش پژوهش، ترکیبی کیفی-تحلیلی است که با بهرهگیری از منابع باستانشناسی، متون تاریخی غیرایرانی و مطالعات شهری معاصر (نظیر نظریه سینتکس فضا) به بازسازی و تفسیر الگوهای شهرسازی میپردازد.
قلمروجغرافیایی پژوهش :ایران باستان پیش از اسلام( تخت جمشید عصر هخامنشی و اردشیرخورره عصر ساسانی)
یافته ها و بحث: یافتههای پژوهش نشان میدهد که طرحهای شهری در این دورهها، از قبیل تخت جمشید، پاسارگاد و اردشیرخورره، بهگونهای هوشمندانه طراحی شدهاند که نه تنها به نیازهای عملیاتی و اداری پاسخ دهند، بلکه به عنوان نمادی از اقتدار سلطنتی، ارثگری تمدنی و نظم کیهانی عمل کنند. در دوره هخامنشی، الگوی شهرسازی پراکنده با ترکیب معماری سلطنتی و فضاهای سبز گسترده، نشاندهنده تلفیق قدرت سیاسی با نمادهای کیهانشناسی ایرانی (مانند باغ چهاربر) است. در دوره ساسانی، طرح دایرهای-متحدالمرکز شهر اردشیرخورره و ابداعات فنی مانند طاق کسری، نشان از تلاش حکومت برای ایجاد شهرهایی دارند که همزمان بازتابدهنده اقتدار نظامی، ایدئولوژی زرتشتی و ارتباط با ارث تمدنی گذشتگان باشند.
نتایج : شهرسازی در ایران پیش از اسلام، فراتر از یک عمل فنی، یک عمل ایدئولوژیک بوده است. شهرها به عنوان متون فضایی عمل میکردند که در آنها قدرت، دین و فرهنگ در قالب طرحهای شهری معنادار تجلی مییافتند. این رویکرد، درک ما از تاریخ شهرنشینی ایران را از یک روایت توصیفی به سطح تحلیلی و نظری ارتقا میدهد و پیشنهاد میکند که شهرهای باستانی ایران، نه فقط محل سکونت، بلکه ابزاری برای تولید معنا و نظم اجتماعی بودهاند.
کلمات کلیدی : شهرسازی ایران پیش از اسلام ایدئولوژی شهری هخامنشیان ساسانیان طرح شهری کیهانشناسی قدرت سیاسی
زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : فرهنگ ، جامعه شناسی و روانشناسی شهری
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی
آدرس وب سایت کنفرانس : icarcau.com/3rd
کد IOI مقاله : AACC-AAGFGC
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AACC-AAGFGC
نمایش چکیده انگلیسی
: https://isnac.ir/SA/AACC-AAGFGC
سایر مقالات ارائه دهنده
- تحلیل تطبیقی اثربخشی مشارکت عمومی در بازسازی بافتهای فرسوده شهری (مطالعه موردی: ایران و آلمان)
- از شهر تکهستهای تا پراکندگی ناپایدار: تحلیل دینامیک کالبدی-فضایی و ارزیابی شاخص SCI در شهر زنجان (1375ـ1400)
- خلق مکان در فضاهای بینراسته شهری: نقش دستفروشی غیررسمی در تولید فضای عمومی موقت (مطالعه موردی: فضاهای ورودی بانکها و ادارات در شهر زنجان)
- واکـاوی عوامل کاهش حضورپذیری عمومی در بقـاع متبرکه با رویکردی فضایی-اجتماعی (مطالعه موردی: امامزاده سید ابراهیم (ع) شهر زنجان)
- شهرسازی بهمثابه ایدئولوژی: نحوه ساختار فضایی قدرت و کیهانشناسی در شهرهای ایران پیش از اسلام
- قلعههای مقاومت: تطبیق ساختارهای شهری-دفاعی قلعه بابک و ایزدخواست در پاسخ به چالشهای جغرافیایی و نظامی
- رشد ارگانیک در بافتهای محلهای شهرهای متوسط ایران: تطبیق الگوهای فضایی محدوده بافت فرسوده مسجد یری زنجان با بافت فرسوده محدوده سلطان امیراحمد کاشان
- از دروازه و قلعه تا مسجد: تحلیل تطبیقی الگوی کالبدی-تاریخی بافت فرسوده محدوده مسجد یری پایین زنجان و مسجد شیخ تبریز و مسجد حاجیآباد یزد
- تحولات نظاممند شهرسازی: مطالعهای تطبیقی تاریخی از ایران و چین (۱۳۰۰–۱۴۰۰ شمسی)
- حکمرانی شبانه در عصر شهرهای هوشمند: مرور نظاممند چالشها و فرصتها در شهر میانی ایران(نمونه موردی : شهر زنجان)
- مراکز غیرمذهبی و فرآیند رشد ارگانیک شهرهای تاریخی ایران: بازخوانی نقش بازار و ارگ
- فراتر از فرم: بازاندیشی در نقش متغیرهای کالبدی، اجتماعی و نهادی در موفقیت و شکست پروژههای مسکن انبوه؛ مروری انتقادی بر تجربه پرویت - ایگو و مسکن مهر
- تحول نقش محله در گذر زمان؛ از نهاد اجتماعی–فضایی در شهر سنتی تا بازتعریف آن در رویکردهای معاصر شهرسازی
- آسیبشناسی پیامدهای ناخواسته مداخلات کالبدی در شهرهای میانی ایران؛ واکاوی انتقادی پروژههای شهری زنجان در سنوات(۱۳۶۰-۱۴۰۰)
- بازخوانی خیابان امام زنجان( حدفاصل تقاطع خیابان فردوسی تا امامزاده سید ابراهیم )بهعنوان یک «منظر فرهنگی منعطف» در چرخههای آیینی و مدنی
سایر مقالات محل انتشار
- Integrating Smart Technology into Sustainable Architecture: Innovations, Benefits, and Future Prospects
- Comparison of Germany s Sustainable Architecture Model with Other European Countries
- حکمروایی شایسته و مشارکت مردمی در توسعه شهری پایدار
- توسعه صنعت گردشگری در جهت توسعه پایدار شهری
- بررسی پیامدهای انفجار و نشت گاز در مخازن جایگاه سوخت فرهنگیان آبادان
- Emotional Sustainability and Place Attachment in Post-Industrial Parks: Duisburg Nord vs. High Line
- فضا به مثابه شخصیت؛ تبیین کارکردهای معنایی مکان در سینمای دراماتیک دهه شصت ایران (مطالعه موردی: فیلم مادر و اجارهنشینها)
- بررسی تاثیر رطوبت در معماری بومی مازندران
- برنامهریزی توسعه گردشگری خلاق در شهر گز با رویکرد ارتقای سرزندگی مورد مطالعه: شهر گز
- سنجش و ارزیابی میزان تحققپذیری طرحهای هادی روستایی (مطالعه موردی: روستای قلعه رَش شهرستان سردشت)
- سطح بندی سکونتگاه های روستایی و تعیین عوامل مؤثر بر توسعه آنها (مطالعه موردی: شهرستان قزوین)
- راهکارهای برون رفت از بحران سیلاب در استان سیستان و بلوچستان
- تأثیر اقلیم سردکوهستانی بر طراحی معماری پایدار: راهکارها و چالشها در طراحی سازگار با شرایط جوی مختلف
- تحلیلی بر نقش باغموزهها در توسعه گردشگری
- Designing multi-purpose furniture for post-disaster temporary shelters and small houses