جستجو
مراکز غیرمذهبی و فرآیند رشد ارگانیک شهرهای تاریخی ایران: بازخوانی نقش بازار و ارگ
اکبر نوروزی1
چکیده :
چکیده :
مقدمه و اهمیت موضوع : مقدمه و اهمیت موضوع: در مطالعات شهرسازی ایران، الگوی «مسجدمحوری» به عنوان پارادایم غالب در تبیین رشد ارگانیک شهرهای تاریخی تلقی شده است. با این حال، شواهد تاریخی و مورفولوژیک در بسیاری از شهرهای ایران نشان میدهد که سازمان فضایی شهرها همواره حول مسجد شکل نگرفته و عناصر دیگری چون «بازار» و «ارگ» نقشهای ساختاری تعیینکنندهای داشتهاند.
هدف پژوهش : این پژوهش با هدف واکاوی این شکاف نظری، به بازخوانی نقش مراکز غیرمذهبی در فرآیند شکلگیری و توسعه شهرهای تاریخی ایران میپردازد.
روش شناسی تحقیق : این پژوهش از نوع مقالات مروری (Review Article) است که با رویکرد تحلیلی-توصیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی بر روی متون معتبر معماری، شهرسازی و گزارشهای تاریخی انجام شده است. قلمرو جغرافیایی تحقیق، شهرهای دارای پیشینه تاریخی در ایران بوده و دادههای ثانویه از طریق بررسی اسناد کتابخانهای و مقالات علمی مرتبط استخراج و طبقهبندی شدهاند.
قلمروجغرافیایی پژوهش : شهرهای تاریخی ایران
یافته ها و بحث: نتایج این تحقیق نشان میدهد که در حالی که آلمان با داشتن چارچوبهای حقوقی الزامآور، زیرساختهای مؤثر مدیریت شهری و فرهنگ قوی دموکراسی محلی، مشارکت عمومی را در تمامی مراحل برنامهریزی، تصمیمگیری و اجرای پروژههای شهری تعبیه کرده است، ایران با وجود وجود قوانین و بیانیههای سیاستی مبنی بر لزوم مشارکت عمومی، در عمل با چالشهایی مانند ضعف در اجرای قوانین، عدم انگیزههای سازمانی و فرهنگی، و فقدان ساز و کارهای شفاف و مستقل مواجه است. این تفاوتها را میتوان در سطوح مختلفی از جمله ساختار مدیریت شهری، فرآیندهای تصمیمگیری، دسترسی به اطلاعات، و نقش تشکلهای غیردولتی مشاهده کرد.
یافته ها : نتایج نشان میدهد که رشد ارگانیک در شهرهای ایرانی برخلاف تصور تکبعدی، مبتنی بر «تعدد کانونهای مرکزیت» بوده است. یافتهها حاکی از آن است که در برخی از شهرهای تاریخی، بازار بهعنوان محور شریانی و اقتصادی و ارگ به عنوان کانون استقرار قدرت سیاسی، نه تنها در تقابل با مسجد، بلکه به صورت همافزا با آن، مسئولیت سازماندهی فضا را بر عهده داشتهاند. تبیین این مراکز غیرمذهبی، پیچیدگی و پویایی سیستم کالبدی شهرهای ایران را بیش از الگوهای سادهانگارانه قبلی آشکار میسازد.
بحث و نتیجه گیری : این مطالعه نشان میدهد که تقلیل رشد ارگانیک به مرکزیت مسجد، مانع از درک صحیح هویت فضایی شهرهای ایرانی شده است. بازخوانی نقش بازار و ارگ نه تنها مدلهای نظری رشد شهری را تکمیل میکند، بلکه چارچوب کارآمدتری برای بازآفرینی و مرمت بافتهای تاریخی فراهم میآورد. این مقاله نتیجه میگیرد که رشد ارگانیک در ایران، فرآیندی «چندمرکزی» بوده است که بر مبنای تعاملات پیچیده میان نهادهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی شکل گرفته است.
کلمات کلیدی : رشد ارگانیک شهرهای تاریخی ایران بازار ارگ مراکز غیرمذهبی سازمان فضایی
زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : فرهنگ ، جامعه شناسی و روانشناسی شهری
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری
آدرس وب سایت کنفرانس : 8iccacs.ir
کد IOI مقاله : AACH-ABFZDC
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AACH-ABFZDC
نمایش چکیده انگلیسی
: https://isnac.ir/SA/AACH-ABFZDC
سایر مقالات ارائه دهنده
- تحلیل تطبیقی اثربخشی مشارکت عمومی در بازسازی بافتهای فرسوده شهری (مطالعه موردی: ایران و آلمان)
- از شهر تکهستهای تا پراکندگی ناپایدار: تحلیل دینامیک کالبدی-فضایی و ارزیابی شاخص SCI در شهر زنجان (1375ـ1400)
- خلق مکان در فضاهای بینراسته شهری: نقش دستفروشی غیررسمی در تولید فضای عمومی موقت (مطالعه موردی: فضاهای ورودی بانکها و ادارات در شهر زنجان)
- واکـاوی عوامل کاهش حضورپذیری عمومی در بقـاع متبرکه با رویکردی فضایی-اجتماعی (مطالعه موردی: امامزاده سید ابراهیم (ع) شهر زنجان)
- شهرسازی بهمثابه ایدئولوژی: نحوه ساختار فضایی قدرت و کیهانشناسی در شهرهای ایران پیش از اسلام
- قلعههای مقاومت: تطبیق ساختارهای شهری-دفاعی قلعه بابک و ایزدخواست در پاسخ به چالشهای جغرافیایی و نظامی
- رشد ارگانیک در بافتهای محلهای شهرهای متوسط ایران: تطبیق الگوهای فضایی محدوده بافت فرسوده مسجد یری زنجان با بافت فرسوده محدوده سلطان امیراحمد کاشان
- از دروازه و قلعه تا مسجد: تحلیل تطبیقی الگوی کالبدی-تاریخی بافت فرسوده محدوده مسجد یری پایین زنجان و مسجد شیخ تبریز و مسجد حاجیآباد یزد
- تحولات نظاممند شهرسازی: مطالعهای تطبیقی تاریخی از ایران و چین (۱۳۰۰–۱۴۰۰ شمسی)
- حکمرانی شبانه در عصر شهرهای هوشمند: مرور نظاممند چالشها و فرصتها در شهر میانی ایران(نمونه موردی : شهر زنجان)
- مراکز غیرمذهبی و فرآیند رشد ارگانیک شهرهای تاریخی ایران: بازخوانی نقش بازار و ارگ
- فراتر از فرم: بازاندیشی در نقش متغیرهای کالبدی، اجتماعی و نهادی در موفقیت و شکست پروژههای مسکن انبوه؛ مروری انتقادی بر تجربه پرویت - ایگو و مسکن مهر
- تحول نقش محله در گذر زمان؛ از نهاد اجتماعی–فضایی در شهر سنتی تا بازتعریف آن در رویکردهای معاصر شهرسازی
- آسیبشناسی پیامدهای ناخواسته مداخلات کالبدی در شهرهای میانی ایران؛ واکاوی انتقادی پروژههای شهری زنجان در سنوات(۱۳۶۰-۱۴۰۰)
- بازخوانی خیابان امام زنجان( حدفاصل تقاطع خیابان فردوسی تا امامزاده سید ابراهیم )بهعنوان یک «منظر فرهنگی منعطف» در چرخههای آیینی و مدنی
سایر مقالات محل انتشار
- سد چمشیر ، توسعه پایدار ، رودخانه زهره
- تاثیر معماری سبز برکاهش جزایر گرمای شهری و بهبود محیط زیست شهری و کاهش مصرف انرژی
- معماری سبز: برنامه ریزی شهری و طراحی معماری برای توسعه پایدار
- ارزیابی و سنجش عوامل موثر بر امنیت در محلات غیررسمی ناکارآمد شهری مورد مطالعه: محله فرودگاه- شهریزد
- تأثیرمعماری ارگونومیک بر کارمندان
- بررسی نقش و اهمیت فضاهای بینابینی در معماری مسکونی معاصر شهر تهران
- بازطراحی محیط های آموزشی برای ارتقای سلامت روان: دیدگاههای روانشناختی و معماری
- درآمدی بر انعکاس حکمت هنر اسلامی در فضاسازی آثار کامران دیبا
- تحلیل ساختاری و معناشناختی نقوش منسوجات دوره ساسانی با تأکید بر طبقهبندی فرمی، موضوعی و ویژگیهای رنگی
- خوانش اگزیستانسیالیستی فیلم ابدیت و یک روز ساخته (تئو آنجلوپولوس)
- «ارائهی الگویهای طراحی در فضاهای آموزشی مبتنی بر واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR)»
- بررسی زیباییشناسی فضا و مکان مساجد اسلامی در آرام سازی روان انسان
- بررسی تحولات قانونی و حقوقی قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیر منقول و تاثیر آن بر مقررات ماده 100 شهرداری ها:
- بند پ ماده 53 قانون برنامه پنج ساله هفتم توسعه و چالش ها پیش رو اجرای ماده 100 قانون شهرداری ها :
- Assessing the influence of the integration of BIM, VR and IoT technologies on enhancing the construction project management