جستجو
قلعههای مقاومت: تطبیق ساختارهای شهری-دفاعی قلعه بابک و ایزدخواست در پاسخ به چالشهای جغرافیایی و نظامی
اکبر نوروزی1
چکیده :
چکیده :
مقدمه : در تاریخ شهرسازی و معماری ایران، قلعهها بهمثابه نهادهایی فراتر از سازههای نظامی، بهعنوان شهرهای مقاومت با ساختارهای کالبدی، کارکردی و استراتژیک پیچیده عمل کردهاند. این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی ساختارهای شهری-دفاعی قلعه بابک (واقع در آذربایجان شرقی) و قلعه ایزدخواست (واقع در فارس) انجام شده است. این دو نمونه، با وجود فاصله زمانی و جغرافیایی قابل توجه، نشاندهندهی تداوم و تحول هوشمندانهی الگوهای فضایی مقاومت در معماری و شهرسازی ایران باستان و اسلامی هستند.بررسی این قلعهها نه تنها به بازکاوی ظرفیتهای تاریخی شهرسازی انطباقی کمک میکند، بلکه چارچوبی نظری برای درک پاسخهای فضایی به بحرانهای نظامی و محیطی در تاریخ معماری ایران فراهم مینماید.
هدف پژوهش : واکاوی چگونگی تکامل الگوهای شهرسازی شهرسازی و معماری مقاومت گرای قلعه های ایزدخواست پیش از اسلام و بابک خرمدین بعد از اسلام ، با وجود تفاوتهای جغرافیایی و تاریخی.
روش شناسی تحقیق : روش تحقیق در این مطالعه توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است و صرفاً بر پایه تحلیل منابع کتابخانهای، مستندات باستانشناسی، نقشههای توپوگرافی، گزارشهای میراث فرهنگی، تصاویر ماهوارهای و مقالات علمی معتبر استوار است. و تمام دادهها از منابع قابل استناد استخراج شدهاند.
قلمروجغرافیایی پژوهش : قلمرو تحقیق از نظر مکانی شامل دو قلعه بابک (در کوهستانهای آذربایجان شرقی) و ایزدخواست (در بیابانهای مرکزی استان فارس) میباشد و از نظر زمانی، دورههای حیات فعال این قلعهها یعنی قرنهای دوم تا چهارم هجری برای قلعه بابک و پیش ازهجرت و عصر ساسانی برای قلعه ایزدخواست را در بر میگیرد.
یافته ها و بحث: یافتههای پژوهش نشان میدهد که هر دو قلعه با وجود تفاوت در بافت جغرافیایی (کوهستانی در مقابل بیابانی)، از الگوهای مشترکی در طراحی شهری-دفاعی بهره بردهاند: شامل موقعیتیابی استراتژیک در ارتفاعات، استفاده از موانع طبیعی، شبکههای دسترسی پیچیده و کنترلشده، تقسیم کارکردی فضاهای داخلی (مسکونی، ذخیرهای، نظامی)، و سیستمهای نظارتی چندلایه. با این حال، تفاوتهای کلیدی نیز مشاهده شد قلعه بابک با تکیه بر دیوارهای سنگی عمیق، پلکانهای مخفی و سیستمهای تأمین آب داخلی، بر مقاومت در برابر محاصره طولانی متمرکز بوده در حالی که قلعه ایزدخواست با تلفیق شهرک مسکونی و قلعه نظامی، استفاده از دیوارهای آجری بلند و موقعیت کنترلی بر جادههای ارتباطی، بر کنترل منطقه و واکنش سریع به تهدیدات متمرکز بود.
نتایج : این دو قلعه نمونههایی برجسته از شهرسازی انطباقی در شرایط بحران هستند که در آنها معماری و فضاسازی نه تنها پاسخی به نیازهای نظامی، بلکه نشاندهندهی هوش فضایی و سازگاری عمیق با محیط است. این مطالعه میتواند بهعنوان الگویی برای بازخوانی شهرسازی تاریخی در شرایط مقاومت و همچنین الهامبخش طراحیهای معاصر در مناطق بحرانی مورد استفاده قرار گیرد.
کلمات کلیدی : قلعه بابک قلعه ایزدخواست شهرسازی نظامی معماری مقاومت جغرافیای نظامی
زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : مدیریت ریسک و بحران و راه کار های ایجاد مدیریت جامع بحران
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی
آدرس وب سایت کنفرانس : icarcau.com/3rd
کد IOI مقاله : AACC-AAGGHG
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AACC-AAGGHG
نمایش چکیده انگلیسی
: https://isnac.ir/SA/AACC-AAGGHG
سایر مقالات ارائه دهنده
- تحلیل تطبیقی اثربخشی مشارکت عمومی در بازسازی بافتهای فرسوده شهری (مطالعه موردی: ایران و آلمان)
- از شهر تکهستهای تا پراکندگی ناپایدار: تحلیل دینامیک کالبدی-فضایی و ارزیابی شاخص SCI در شهر زنجان (1375ـ1400)
- خلق مکان در فضاهای بینراسته شهری: نقش دستفروشی غیررسمی در تولید فضای عمومی موقت (مطالعه موردی: فضاهای ورودی بانکها و ادارات در شهر زنجان)
- واکـاوی عوامل کاهش حضورپذیری عمومی در بقـاع متبرکه با رویکردی فضایی-اجتماعی (مطالعه موردی: امامزاده سید ابراهیم (ع) شهر زنجان)
- شهرسازی بهمثابه ایدئولوژی: نحوه ساختار فضایی قدرت و کیهانشناسی در شهرهای ایران پیش از اسلام
- قلعههای مقاومت: تطبیق ساختارهای شهری-دفاعی قلعه بابک و ایزدخواست در پاسخ به چالشهای جغرافیایی و نظامی
- رشد ارگانیک در بافتهای محلهای شهرهای متوسط ایران: تطبیق الگوهای فضایی محدوده بافت فرسوده مسجد یری زنجان با بافت فرسوده محدوده سلطان امیراحمد کاشان
- از دروازه و قلعه تا مسجد: تحلیل تطبیقی الگوی کالبدی-تاریخی بافت فرسوده محدوده مسجد یری پایین زنجان و مسجد شیخ تبریز و مسجد حاجیآباد یزد
- تحولات نظاممند شهرسازی: مطالعهای تطبیقی تاریخی از ایران و چین (۱۳۰۰–۱۴۰۰ شمسی)
- حکمرانی شبانه در عصر شهرهای هوشمند: مرور نظاممند چالشها و فرصتها در شهر میانی ایران(نمونه موردی : شهر زنجان)
- مراکز غیرمذهبی و فرآیند رشد ارگانیک شهرهای تاریخی ایران: بازخوانی نقش بازار و ارگ
- فراتر از فرم: بازاندیشی در نقش متغیرهای کالبدی، اجتماعی و نهادی در موفقیت و شکست پروژههای مسکن انبوه؛ مروری انتقادی بر تجربه پرویت - ایگو و مسکن مهر
- تحول نقش محله در گذر زمان؛ از نهاد اجتماعی–فضایی در شهر سنتی تا بازتعریف آن در رویکردهای معاصر شهرسازی
- آسیبشناسی پیامدهای ناخواسته مداخلات کالبدی در شهرهای میانی ایران؛ واکاوی انتقادی پروژههای شهری زنجان در سنوات(۱۳۶۰-۱۴۰۰)
- بازخوانی خیابان امام زنجان( حدفاصل تقاطع خیابان فردوسی تا امامزاده سید ابراهیم )بهعنوان یک «منظر فرهنگی منعطف» در چرخههای آیینی و مدنی
سایر مقالات محل انتشار
- Integrating Smart Technology into Sustainable Architecture: Innovations, Benefits, and Future Prospects
- Comparison of Germany s Sustainable Architecture Model with Other European Countries
- حکمروایی شایسته و مشارکت مردمی در توسعه شهری پایدار
- توسعه صنعت گردشگری در جهت توسعه پایدار شهری
- بررسی پیامدهای انفجار و نشت گاز در مخازن جایگاه سوخت فرهنگیان آبادان
- Emotional Sustainability and Place Attachment in Post-Industrial Parks: Duisburg Nord vs. High Line
- فضا به مثابه شخصیت؛ تبیین کارکردهای معنایی مکان در سینمای دراماتیک دهه شصت ایران (مطالعه موردی: فیلم مادر و اجارهنشینها)
- بررسی تاثیر رطوبت در معماری بومی مازندران
- برنامهریزی توسعه گردشگری خلاق در شهر گز با رویکرد ارتقای سرزندگی مورد مطالعه: شهر گز
- سنجش و ارزیابی میزان تحققپذیری طرحهای هادی روستایی (مطالعه موردی: روستای قلعه رَش شهرستان سردشت)
- سطح بندی سکونتگاه های روستایی و تعیین عوامل مؤثر بر توسعه آنها (مطالعه موردی: شهرستان قزوین)
- راهکارهای برون رفت از بحران سیلاب در استان سیستان و بلوچستان
- تأثیر اقلیم سردکوهستانی بر طراحی معماری پایدار: راهکارها و چالشها در طراحی سازگار با شرایط جوی مختلف
- تحلیلی بر نقش باغموزهها در توسعه گردشگری
- Designing multi-purpose furniture for post-disaster temporary shelters and small houses