طبقه بندی کارکردهای چندگانۀ پریان در قصّه های عامیانه

محمد ایرانی1 سحر یوسفی2

چکیده :
پری، یکی از عناصر مشترک در اسطوره، حماسه و قصّه¬های عامیانه است. پریان موجوداتی خیالی¬اند که پروردۀ باورهای اساطیری آمیخته با تخیّل مردم¬ هستند. به همین جهت هم در روایات اساطیری هم در آثار حماسی و افسانه¬ها نمود پیدا می¬کنند. در فرهنگ و ادبیات جهان، پری اسطوره¬ای دیرپا است. هر چند در ادبیات میانه، متون پهلوی و اوستایی پریان موجوداتی اهریمنی و افسونگر معرّفی می¬شوند، امّا در اغلب قصّه¬های عامیانۀ ایرانی آرزوهای سرکوب¬شدۀ آدمی را برآورده می¬سازند. از آنجاست که ریشۀ دوگانگی در توصیف پریان را باید در نگاه باورهای اساطیری به آنان جست. این نوشتار به شیوۀ توصیفی – تحلیلی می¬کوشد تا کنش¬های پریان را در قصّه¬های عامیانه بکاود. یافته¬ها نشان می¬دهند که پریان در قصّه¬های عامیانه کارکردهای متفاوتی دارند. در 80% از نمونه¬هایی که پریان نمود پیدا می¬کنند، کارکردی ثابت دارند و این کارکردها به ترتیب بسامد عبارتند از: پویا و سازنده (54%)، مخرّب و ویرانگر (13%) و منفعل (8%). در 20% از نمونه¬ها وضعیتی ایجاد می¬شود که پریان خواسته یا ناخواسته کارکردشان تغییر می¬کند. گاه از چهره¬ای مخرّب و ویرانگر به چهره¬ای سازنده (15%) و یا به شخصیّتی منفعل (5%) بدل می¬شوند و یا از انفعال به سوی پویایی و سازندگی (5%) تغییر رویه می¬دهند.

کلمات کلیدی : پریان کنش (کارکرد) اسطوره قصّه های عامیانۀ ایرانی


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : محورهای ویژه همایش
محل انتشار : دومین همایش ملی نگاهی نو به زبان و ادب عامه
آدرس وب سایت کنفرانس : ammeh2.ir
کد IOI مقاله : XADD-CDHKA
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XADD-CDHKA

سایر مقالات محل انتشار
  1. شاعر منظومه کردی بیژن و منیژه چه کسی است؟
  2. رمزگشایی گره های معنایی در متون کهن بر بنیاد گویش مردم سَطوه
  3. نگرشی مردم شناختی به چند افسانهی عامیانه: ماه پیشانی، نخودی و سبزکـلاه
  4. بررسی نقش زنان در قصه‌های عامیانۀ گیلان بر اساس نظریۀ پارسونز
  5. طبقه بندی کارکردهای چندگانۀ پریان در قصّه های عامیانه
  6. آیین تشرّف قهرمانان زن در افسانه های پریان (تحلیل کهن الگویی ۱۰ افسانه بر مبنای فرآیندفردیّت قهرمان زن)
  7. بررسی آداب و رسوم عزاداری مذهبی در فرهنگ و ادبیات عامّۀ روستای سروعلیا
  8. بررسی تأثیر جادوی هومیوپاتیک بر فرهنگ عامۀ بهبهان
  9. اثربخشی محتوای متون ادبی منتخب بر عملکرد اجتماعی و انطباق پذیری دانش آموزان دوره ابتدایی شهر بوشهر
  10. بررسی و تحلیل محتوایی امثال در «شرح زندگانی من»
  11. بررسی ویژگی‌های ساختاری و محتواییِ داستان‌های عامیانة ایرانی
  12. نقد و بررسی ژرف ساخت اسطوره ای مراسمی آئینی در منطقه قنات چنار پاریز
  13. ارزیابی ویژگی های اخلاقی و شخصیتی براساس ضرب المثل های شهر اهل
  14. تحلیل زیباشناختی ضرب المثل های شهرستان تنگستان
  15. واکاوی فولکلور و مؤلفه های آن با تکیه بر داستان قصه های مجید هوشنگ مرادی کرمانی