جستجو
ریشههای باستانی سازماندهی شعاعی فضا؛ مطالعه تطبیقی ساختار دایروی اردشیرخُرّه و تئوریهای هممرکز شهری
اکبر نوروزی1
چکیده :
چکیده:
مقدمه و اهمیت پژوهش: وقتی از سازماندهی شعاعی و هممرکز شهرها صحبت میکنیم، ذهنها ناخودآگاه به سمت تئوریهای مدرن غربی و مدلهایی مثل ارنست برگس میرود. اما واقعیت تاریخی چیز دیگری میگوید. قرنها پیش از آنکه مکتب شیکاگو به فکر تحلیل مناطق هممرکز بیفتد، شهرسازان ساسانی در فلات ایران، هندسه دایره و شعاع را به اوج کمال رسانده بودند. دغدغه اصلی این پژوهش همین است: بیرون آمدن از روایتهای یکطرفه غربمحور و نشان دادن این واقعیت که ریشههای این الگوی فضایی، در خاک ایران ریشه دوانده است.
قلمرو پژوهش: در این مطالعه، ساختار دایروی بینظیر اردشیرخُرّه (فیروزآباد امروز) را که در قرن سوم میلادی ساخته شد، در برابر تئوریهای هممرکز و شعاعی دوران معاصر قرار میدهیم. بهویژه مدل برگس و طرحهای شعاعی که از رنسانس تا امروز در ذهن شهرسازان جهان جریان داشته است.
روش پژوهش: کار ما از جنس پژوهشهای بنیادی-توسعهای است. با روشی توصیفی-تحلیلی و با نگاهی تطبیقی-ریختشناختی، هم متون تاریخی و باستانشناسی را زیر و رو کردهایم و هم ادبیات تئوریک شهرسازی را.
یافتهها: آنچه از دل این مقایسه بیرون آمد، یک تفاوت بنیادین در «منطق شکلگیری» بود. فرم کالبدی در هر دو شبیه است (دایره و شعاع)، اما روح حاکم بر آنها کاملاً متفاوت. اردشیرخُرّه تجسم کیهانشناسی زرتشتی، هندسه مقدس و تمرکز قدرت در یک نقطه است؛ شهری که از بالا و با یک اراده آیینی طراحی شده. اما در مدل برگس و تئوریهای مشابه، ما با شهری سروکار داریم که از پایین و بر اساس رقابت اقتصادی، اجاره زمین و نیازهای روزمره مردم رشد کرده است.
بحث و نتیجهگیری: نتیجهای که از این واکاوی میگیریم این است: شهرسازان ساسانی قرنها پیش از مدرنیته، پتانسیلهای هندسه شعاعی را کشف کرده بودند. فرم «دایره و شعاع» در طول تاریخ ثابت مانده، اما آنچه به آن جان میبخشد، بسته به جهانبینی هر دوره تغییر کرده است؛ از آیینی-سیاسی در ساسانیان تا جامعهشناختی-اقتصادی در دوران مدرن. این پژوهش راه را برای تدوین تئوریهای بومی شهرسازی در ایران هموار میکند؛ تئوریهایی که ریشه در خاک و تاریخ خودمان دارند.
کلمات کلیدی : ها سازماندهی شعاعی ساختار هممرکز اردشیرخُرّه تئوریهای شهرسازی هندسه مقدس
زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : برنامه ریزی ، مدیریت و طراحی شهری
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی
آدرس وب سایت کنفرانس : icarcau.com
کد IOI مقاله : ABKD-ACZFFB
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/ABKD-ACZFFB
نمایش چکیده انگلیسی
: https://isnac.ir/SA/ABKD-ACZFFB
سایر مقالات ارائه دهنده
- تحلیل تطبیقی اثربخشی مشارکت عمومی در بازسازی بافتهای فرسوده شهری (مطالعه موردی: ایران و آلمان)
- از شهر تکهستهای تا پراکندگی ناپایدار: تحلیل دینامیک کالبدی-فضایی و ارزیابی شاخص SCI در شهر زنجان (1375ـ1400)
- خلق مکان در فضاهای بینراسته شهری: نقش دستفروشی غیررسمی در تولید فضای عمومی موقت (مطالعه موردی: فضاهای ورودی بانکها و ادارات در شهر زنجان)
- واکـاوی عوامل کاهش حضورپذیری عمومی در بقـاع متبرکه با رویکردی فضایی-اجتماعی (مطالعه موردی: امامزاده سید ابراهیم (ع) شهر زنجان)
- شهرسازی بهمثابه ایدئولوژی: نحوه ساختار فضایی قدرت و کیهانشناسی در شهرهای ایران پیش از اسلام
- قلعههای مقاومت: تطبیق ساختارهای شهری-دفاعی قلعه بابک و ایزدخواست در پاسخ به چالشهای جغرافیایی و نظامی
- رشد ارگانیک در بافتهای محلهای شهرهای متوسط ایران: تطبیق الگوهای فضایی محدوده بافت فرسوده مسجد یری زنجان با بافت فرسوده محدوده سلطان امیراحمد کاشان
- از دروازه و قلعه تا مسجد: تحلیل تطبیقی الگوی کالبدی-تاریخی بافت فرسوده محدوده مسجد یری پایین زنجان و مسجد شیخ تبریز و مسجد حاجیآباد یزد
- تحولات نظاممند شهرسازی: مطالعهای تطبیقی تاریخی از ایران و چین (۱۳۰۰–۱۴۰۰ شمسی)
- حکمرانی شبانه در عصر شهرهای هوشمند: مرور نظاممند چالشها و فرصتها در شهر میانی ایران(نمونه موردی : شهر زنجان)
- مراکز غیرمذهبی و فرآیند رشد ارگانیک شهرهای تاریخی ایران: بازخوانی نقش بازار و ارگ
- فراتر از فرم: بازاندیشی در نقش متغیرهای کالبدی، اجتماعی و نهادی در موفقیت و شکست پروژههای مسکن انبوه؛ مروری انتقادی بر تجربه پرویت - ایگو و مسکن مهر
- تحول نقش محله در گذر زمان؛ از نهاد اجتماعی–فضایی در شهر سنتی تا بازتعریف آن در رویکردهای معاصر شهرسازی
- آسیبشناسی پیامدهای ناخواسته مداخلات کالبدی در شهرهای میانی ایران؛ واکاوی انتقادی پروژههای شهری زنجان در سنوات(۱۳۶۰-۱۴۰۰)
- بازخوانی خیابان امام زنجان( حدفاصل تقاطع خیابان فردوسی تا امامزاده سید ابراهیم )بهعنوان یک «منظر فرهنگی منعطف» در چرخههای آیینی و مدنی
سایر مقالات محل انتشار
- بررسی نقش ظرفیت اکولوژیکی شهری در تحقق عدالت فضایی و محیطزیستی
- الومینیوم اکسید ونقش ان بر پخت کلینکر
- Adaptive Integrated Land Management Framework (AILMF): A Data-Driven Model for Optimizing Land Uses in Iran s Arid and Semi-Arid Regions
- An insight into the Iranian garden design (A Nexus of Social Interaction, Cultural Exchange)
- تحلیل راهبردهای طراحی فضاهای سبز پایدار در پارکهای حاشیه شهری و نقش مدیریت شهرداری در تحقق پایداری زیستمحیطی
- بررسی اهمیت ادراک بصری در کالبد شهری با رویکرد معماری پایدار
- بررسی نقش فناوری نانو و مدل سازی اطلاعات ساختمان در مدیریت تدارکات در پروژههای ساخت و ساز برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار
- بررسی رویکردهای نوین در طراحی ساختمان های موقت پایدار برای مناطق پس از جنگ در استان قم.
- بستر سازی مناسب در طراحی فضاهای کودک محور برای ارتقا خلاقیت
- بررسی میزان صرفه جویی زمانی ناشی از کاربرد فناوری پیش ساختگی در ساختمان سازی
- تدوين مولفه هاى كالبدى در ارتقاى سرزندگى محيطى در فضاهاى باز و بسته (مطالعه موردى: مجتمع هاى تجارى-تفريحى)
- مدیریت دمایی و کنترل ترک خوردگی بتن حجیم در سازههای هیدرولیکی؛ مطالعه موردی پروژه جمع آوری آبهای سطحی و کنترل سیلاب معدن مس سونگون
- Zero-Carbon Architecture Strategies: Vernacular Insights in Iranian Hot Arid Climate
- بهینهسازی چندهدفه سایهبانهای پنجره با رویکرد تقابل نور روز و مصرف انرژی در اقلیم گرم و خشک (مطالعه موردی: ساختمانهای اداری اصفهان)
- بررسی نقش اصول بیوفیلیک در طراحی مدارس ابتدایی با هدف ارتقای خلاقیت کودکان